Conny Braam eert vergeten Afrikaans leider Hendrik Witbooi


Conny Braam.

Conny Braam. © United Photos/Toussaint Kluiters

1 / 2
Sonja de Jong
Amsterdam/IJmuiden

Ze kwam zijn verhaal eigenlijk bij toeval op het spoor. Conny Braam uit IJmuiden (1948) wilde over een heel ander onderwerp schrijven en belandde door een tip van een kennis in Windhoek (Namibië).

Daar stuitte ze in de archieven op een schat aan informatie over Hendrik Witbooi, rond 1900 leider van de Witbooi-Nama en symbool van de Namibische onafhankelijkheidsstrijd. Nu ligt ’Ik ben Hendrik Witbooi’ in de winkel, een ode aan een bijzonder man.

„Ik wist heel weinig van de geschiedenis van Namibië”, vertelt de schrijfster die in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw het gezicht was van de Anti-Apartheidsbeweging Nederland.

„Ik had ooit wel eens een film gezien over de opstand in de Kalahariwoestijn en dat fascineerde me. Toen ik in het archief van Windhoek een beetje rond vroeg, bleek dat er letterlijk honderden brieven van Hendrik Witbooi bewaard werden plus een dagboek en zijn kredietboek waarin hij dingen uit het dagelijks leven bijhield. Hij maakte van alle correspondentie die hij schreef of ontving kopieën. En dat allemaal in het Kaap-Hollands, wat in feite het Nederlands is dat Jan van Riebeeck in de zeventiende eeuw naar Afrika bracht en dat voor ons nog steeds heel goed te begrijpen is.”

Hitler

Cynisch genoeg is het feit dat er zoveel van Witboois papieren bewaard gebleven is, mogelijk het gevolg van dezelfde Duitse ’Gründlichkeit’ waarmee deze kolonisten omstreeks 1900 de inheemse bevolking van Namibië stelselmatig uitroeiden.

Dankzij al die documenten, niet alleen van Witbooi, maar ook van Duitse kolonisten en soldaten, kon Braam de geschiedenis tot in detail achterhalen.

„Er zit in Windhoek een uitgeverij, Glanz und Gloria, die nog steeds brieven en andere teksten van Duitse militairen die rond 1900 in Afrika vochten, uitgeeft, heel eng, sommige ervan zelfs opgedragen aan Hitler, Ik heb een hele stapel van die boekjes gekocht met in mijn achterhoofd heel vals de gedachte: je zou eens moeten weten wat ik ermee ga doen.”

Bijzonder leider

Dankzij die veelheid aan originele documentatie is ’Ik ben Hendrik Witbooi’ een vrijwel geheel op feiten gebaseerde roman geworden. Witbooi komt eruit naar voren als een bijzonder leider.

„Het is niet overdreven om hem de Mandela van zijn tijd te noemen. Toen de Duitsers zijn land koloniseerden, ging hij in zijn brieven en in ontmoetingen met ze in discussie, toetste wat zij deden aan zijn eigen ideeën over normen en waarden. Hij begreep heel goed dat zij ook goede dingen naar zijn land brachten. Zijn enige ’fout’ was dat hij niet kon geloven dat ze uit waren op de volledige uitroeiing van zijn volk en hun manier van bestaan.”

Nergens trof Braam ook maar één driftige uitval van Witbooi, nergens een onredelijke redenering.

„Ik herken in zijn manier van denken dat intens beschaafde dat de bevolking van Afrika eigen is. Natuurlijk, er zijn de laatste decennia helaas flink wat Afrikaanse leiders geweest die corrupt waren en misbruik van hun macht maakten. Maar dat is te danken aan het feit dat de Europeanen hun grip op Afrika, een land dat immers waanzinnig rijk is aan mineralen, wilden behouden en daarom mannetjes in het zadel hielpen, die zich daarvoor wel wilden lenen. Ik ben ervan overtuigd dat Afrika, als het de traditionele, met het socialisme verwante bestuursvorm had kunnen behouden, veel meer rust en een grotere saamhorigheid had gekend. Maar er moest en zou een Westerse vorm van kapitalisme komen.”

Verheerlijken

Braam hoopt dat haar boek een aanzet kan zijn tot meer aandacht voor de geschiedenis van Afrika van vóór het kolonialisme. „De komst van de Europeanen heeft niet alleen mensen, maar ook geschiedenis uitgewist. Daarom zijn deze teksten van Witbooi zo bijzonder, we kunnen nu door zijn ogen naar het leven in de negentiende eeuw in zijn land kijken.”

Ook nu wonen er in Namibië nog veel Duitsers. „Ik kwam tijdens mijn reis door Namibië, op zoek naar zoveel mogelijk informatie voor mijn boek, bij Duitsers, die het verleden verheerlijken en glashard ontkennen dat er sprake is geweest van genocide.”

„Terwijl in Duitsland zelf dat besef er inmiddels wel is. Ik zou het geweldig vinden als dit boek ook in het Duits vertaald zou worden, zodat Duitsers kennis kunnen nemen van dit stuk van hun geschiedenis.”

Roman

Conny Braam: ’Ik ben Hendrik Witbooi’.

Uitg. AtlasContact, 19,99 euro.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.