Aan het werk op de visafslag

De IJmuider visafslag in vroegere tijden. Foto: Beleef Oud-IJmuiden

De IJmuider visafslag in vroegere tijden. Foto: Beleef Oud-IJmuiden

Dagmar Aarts
Oud-IJmuiden

Henk Viskil heeft zijn hele leven bij de visafslag gewerkt en is drie jaar geleden gepensioneerd. Hij is geboren in de Bloemstraat in Oud-IJmuiden. Toen deze huizen zijn gesloopt, is hij naar de Saturnusstraat verhuisd. Op 1 januari 1965 trad Henk als leerling afslager in dienst bij het Staatsvissershavenbedrijf. Hij werd ambtenaar, dat betekende dat je het goed had. Hij herinnert zich zijn eerste werkdag nog goed. Hij kreeg een afslagboekje in zijn handen gedrukt en moest alles opschrijven wat hij hoorde.

‘Het duizelde me van de vreemde en onbegrijpelijke woorden,’ vertelt hij. ‘In een dag werd ik ondergedompeld in een nieuwe wereld. De roeper op de mondelinge afslag riep in rap tempo vissoorten, hoeveelheden en bedragen om.’

Vervolgens moest je leren ‘tellen’ en werd je opgeleid als verkoper. De verkoper regelde de telling, de afslag. Leerling-afslagers moesten verschrijven: koper, aantal kilo en prijs. Na leerling werd je hulpafslager en als laatste afslager. De eerste afslager was de deler, hij tikte af en bepaalde wie de vis kreeg.

Wisselend

,,Als afslager had je wisselende werktijden. Soms moest ik om twaalf uur beginnen tot einde afslag. Dat was afhankelijk van de hoeveelheid aangevoerde vis. Anderen begonnen om vijf uur, zij controleerden of de halbedienden de hal goed hadden schoongemaakt. ‘We kregen handje contantje uitbetaald. Wel op kantoor, je was tenslotte ambtenaar.’’

Het gezin Viskil was bekend met de vis. Henks vader werkte als kaairidder en loste de vis van de aangekomen schepen. Hij stond op de zogeheten A-lijst, een lijst met tweehonderd vaste kaairidders die op het kantoor van het Centraal Administratiebureau aan de Zuidzijde hing.

De afslag was vroeger groter dan nu en liep van de Halkade tot aan het havengebouw. De pakhuizen zaten erboven. De visbrug verbond de afslag - bij het havengebouw - met het spoor. Aan de overkant lagen de perrons en een grote loods van de NS.

Paard en wagen

Op maandagmorgen voeren de schepen uit. Per paard en wagen werden ze bevoorraad met ijs. Later gebeurde dit met vrachtwagens. Er voeren trawlers, botters en kotters. De trawlers hadden een vermogen van zeshonderd PK, de kotters hadden tweehonderd PK of werden door zeilen aangedreven. De huidige kotters hebben tweeduizend PK. De boten kwamen niet alleen uit IJmuiden. Ook Katwijk, Egmond, Urk, Goedereede, Texel, Scheveningen en Den Helder hadden in IJmuiden hun thuishaven. Het personeel kwam met bussen naar de haven. De boten bleven tien dagen tot drie weken op zee.

Walschippers

Als de schepen aanlegden met hun vangst, regelden walschippers het lossen en sorteren van de vis, de besommingsbrieven en de betaling. Halverwege de jaren zestig werden ‘de lijsten’ afgeschaft en kwamen de lossers in dienst bij de factorijen. In die tijd werd ook de vrije zaterdag ingevoerd. Het werk bracht minder op en veel mannen verruilden hun werk voor een baan bij de Hoogovens. De walschippers verdwenen en daar kwamen de factorijen voor in de plaats.

De gesorteerde vis ging in houten kisten naar de afslag; kolen en jumboschelvis in grote kisten van honderdvijfentwintig kilo, de overige soorten in kisten van veertig kilo. De tongen werden afgeslagen in de Mijnzaal. Beneden werden andere vissoorten verkocht, zoals tarbot, kabeljauw, schol en de overige verse vis. Makreel en haring was hiervan gescheiden. De vis werd ter plaatse verkocht door de afslager en de deler. ,,Er stonden tien tot honderd kopers om je heen.’’ Als de vis verkocht was, haalden de visknechten in dienst van de kopers, de vis op.

In 1989 werd het Staatsvissershavenbedrijf geprivatiseerd en meteen gemoderniseerd. Dit leidde tot een nieuw afslagsysteem.

Mobiklok

,,Eerst hebben we met de Mobiklok gewerkt’’, vertelt Henk. ,,Tegenwoordig is alles geautomatiseerd met het thuiskoopsysteem en verkopen we veel aan het buitenland. Er wordt per kilogram verkocht, terwijl we het vroeger moesten schatten.’’ Er is minder ruimte in de hal nodig omdat met heftrucks de kisten kunnen worden gestapeld. In de hal is het ook rustiger geworden door de visquotering. Er wordt gewoon minder afgeslagen.

www.beleefoudijmuiden.nl

beleefoudijmuiden@gmail.com

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.