Premium

Schrijven is voor Sophie Kassies de basis van haar leven

Schrijven is voor Sophie Kassies de basis van haar leven
Sophie Kassies.
© Foto Ella Tilgenkamp

’Turks fruit’. Het boek blijft een icoon. De film was een publieksmagneet en de musical een hit. Nu heeft toneelschrijver Sophie Kassies het ultieme liefdesverhaal uit de Nederlandse literatuur bewerkt. „Ik bleef Wolkers trouw.”

Haar pakkende toneelteksten kleuren haar identiteit. Voor Sophie Kassies vormt schrijven de basis van haar leven. „Maar een mens is meer dan wat hij doet.” Haar oeuvre is indrukwekkend. „Dat voelt niet als verdienste. Ik heb gewoon mazzel gehad en kansen gekregen.”

Binnenkort is ’Turks fruit’ te zien in de theaters. ’Judas’, ook een toneelbewerking van Sophie Kassies, wordt dit weekeinde voorlopig voor het laatst gespeeld. Nu zet je een bestaande literaire tekst niet zomaar om in een theaterstuk. Zeker deze twee totaal verschillende boeken niet.

„Het eerste wat ik deed toen ik voor ’Judas’ werd gevraagd, was het boek kopen. Ik had het relaas van Astrid Holleeder nog niet gelezen; niet het genre waarvoor ik zelf meteen naar de winkel hol. Al snel begreep ik dat er een zware verantwoordelijkheid op mijn schouders rustte. Het ging wel om haar leven. ’Ik ga een ravage aanrichten in jouw werk’, waarschuwde ik vooraf. Toch schonk ze haar vertrouwen. Astrid is een leuke, slimme vrouw; ze begrijpt hoe het werkt in het theater. Natuurlijk kreeg ze het script vooraf te lezen. Daar was ik behoorlijk zenuwachtig over. Over de producent en regisseur maakte ik me stukken minder minder zorgen. Op geen enkele manier wilde ik haar beschadigen, maar in mijn argeloosheid had ik misschien wel iets geschreven waarmee dat wel gebeurde. Geen enkele zin in het script mocht haar veiligheid in gevaar brengen. Ik was opgelucht dat ze mijn vertaling begreep.”

Judas

,Je moet als toneelschrijver in korte tijd het verhaal zien te vertellen. Daarom zoek ik altijd naar de kern van de vertelling. Ik heb iets nodig waarop ik mijn script kan bouwen. Die kern kan voor mij totaal iets anders zijn dan voor de regisseur. Bij Judas koos ik onder meer voor Astrids behoefte aan onafhankelijkheid. En hoe moeilijk het tegelijkertijd was haar broer Willem los te laten.’’

Op de vraag wat ze van de zesdelige televisieserie ’Judas’ op RTL 4 vindt, is haar antwoord: „Ik ben afgehaakt. Ik kan er niet naar kijken, ik weet te veel. Maar ik kan me voorstellen dat de serie een breed publiek aanspreekt. Veel mensen raken gefascineerd door misdaad. Omdat criminaliteit - net als kunst - de grenzen oprekt. Maar waarom krijg ik een enge man met een opgeplakte neus te zien? Het gevaar van Willem Holleeder schuilt juist in zijn charme. Je moet erin trappen. Verder heb ik niet de behoefte nog iets over die televisieserie te zeggen.”

Sophie Kassies (Amsterdam, 1958) is duidelijk gewend de touwtjes in handen te hebben. „Ik ben na het Montessori Lyceum Amsterdam ook niet voor niets een regieopleiding gaan volgen. Maar hoe oud ben je nou helemaal als je aan een studie begint. Ik vond dat ik geen uitgesproken talent had, maar wel veel dingen een beetje kon. Ik kon leiding geven en deed dat ook graag, had tekstgevoel, vond dat ik ruimtelijk inzicht had en beschikte over een portie beeldend vermogen. Dat leken mij goede eigenschappen voor een regisseur.”

Tegen het einde van haar studie ontdekte ze wat haar hart echt sneller deed kloppen: toneelstukken schrijven.

Turks Fruit

Laten we het hebben over ’Turks Fruit’. ,,Een prachtig boek dat nu al weer vijftig jaar geleden is geschreven. Arjen Stuurman van Hummelinck Stuurman Theaterbureau heeft me gevraagd voor de toneelbewerking. Arjen is dol op Wolkers. Ik denk dat hij een langere serie theaterstukken gaat produceren op basis Wolkers’ nalatenschap. Turks Fruit is dus de eerste. Zelf laat ik het hierbij. Al is Wolkers nog zo goed. Neem ’Terug naar Oegstgeest’. Ook zo’n fantastisch boek. Dan heb je in mijn visie wel een jongetje nodig. Maar kinderen op toneel, dat is best ingewikkeld. Arjen is onvermoeibaar, dus ik zie nog wel een tweede en derde Wolkers op de planken vertaald. Er zijn vast andere schrijvers die daarmee uit de voeten kunnen.’’

Ondertussen heeft Sophie wel een zinderende bewerking van ’Turks Fruit’ afgeleverd. En niet voor het eerst wordt ze hierom bejubeld. Hoe doet ze dat toch? ,,Mijn allereerlijkste antwoord is: ik weet het niet. Ik vreet zo’n boek natuurlijk van voor naar achter en weer terug helemaal op. Zodat ik het inwendig helemaal tot mijn beschikking heb. Dat gaat dan eigenlijk heel braaf en technisch. Alsof ik huiswerk maak. Wat staat er in welk hoofdstuk. Schrijven is voor een deel ambacht en voor de rest intuïtie, gevoel en inspiratie en dat soort dingen meer. Schrijven betekent ook dat je je niet kunt permitteren om lui te zijn. Nu ben ik behoorlijk calvinistisch van aard dus ik ga vanzelf aan het werk. Het verraderlijke van schrijven is wel dat het ook voor een deel wachten is. Dat onderschatten mensen soms. Als je je tuintje niet spit, gebeurt er niets. Maar daarna kun je de plantjes niet uit de grond kijken. Alles heeft zijn tijd. Daarom gaan schrijvers eerst afwassen, stofzuigen, een rondje lopen en noem maar op. Ondertussen begint er iets te groeien.’’

In haar bewerking is ze Wolkers trouw gebleven. ,,Op de een of andere manier kan ik me niet alleen goed verplaatsen in de personages uit de roman maar ook in het wezen van de schrijver. Ik ben een goeie pasticheschrijver, zeg ik wel eens. Het boek is zo krachtig van zichzelf, dat maakte het ook wel ingewikkeld voor me want het dwingt vanzelf loyaliteit af. Maar je ontkomt er niet aan om dingen weg te laten. Dat zijn dan ook de concessies die ik heb moeten doen. En op verzoek van regisseur Hanneke Braam heb ik het stuk tijdlozer gemaakt. In het boek luisteren ze bijvoorbeeld naar muziek van vijftig jaar terug.’’

Geil

„Ik was een jaar of zestien toen ik het voor het eerst las. Toen vond ik het boek vooral ontzettend geil. Ik stond natuurlijk als adolescent bol van de hormonen. Dus vond ik de teksten buitengewoon opwindend. Nu denk ik: wat is dat mooi geschreven, wat zit dit ingenieus in elkaar. ’Turks fruit’ bezingt de liefde maar ook het bekende Wolkers-thema: als je het leven wilt omhelzen, moet je ook de dood omhelzen.”

Een vraag die niet mag ontbreken: hoe heeft ze die opwindende scènes uit het boek vertaald? „Met hele vieze praatjes. Dat is genoeg. Seks zit tussen je oren. Ook wel ergens anders maar vooral tussen je oren. Seks op toneel is heel knullig. Net als zwaardvechten. Je ziet zo goed dat het niet echt is. En als het wel echt is, wordt het heel vervelend om naar te kijken.”

#metoo

En de vraag die na #metoo gesteld hoort te worden: is Jan Wolkers seksistisch? „Hij is gewoon een mens geweest die veel ruimte nodig had. Dat gedoe rond #metoo. Ik vind er van alles van. Als het me lukt, wil ik daar een stuk over maken. Al zal het wellicht moeilijk zijn actrices te vinden. De jongere generatie kijkt er echt anders tegenaan. Ik ben tegen safe space. Het leven is niet veilig. Wij mensen zitten elkaar altijd in de weg. Met de meest simpele dingen. Als iemand in de tram stapt met een wolk parfum om zich heen, zit ik de rest van de reis in die lucht. En ja, ik heb ook wel eens vervelende dingen meegemaakt. Maar ben ik daarmee slachtoffer? Nu heb ik makkelijk praten: ik heb mij nog nooit niet meester van de situatie gevoeld. Ik heb heren uitgelachen, ik heb verbaal duidelijke grenzen gesteld en ik heb ook eens iemand een pets in zijn gezicht gegeven. Maar het moet verschrikkelijk zijn als je zo in het nauw wordt gedreven dat je niets meer kunt doen.’’

,,Ik ben nu zestig en verkeer ik in de luxe positie van een seksueel oninteressante vrouw. Best bevrijdend. Mannen hebben geen greep meer op me. Ik ben niet langer ontvankelijk voor hun erotische waardering. Vroeger wel. Je kunt er moeilijk over doen maar erotiek is altijd aanwezig. Theater is ook een erotisch vak. Ik ben al meer dan 36 jaar met Jeroen maar onze liefde begon toen ik hem regisseerde.’’

Terug naar het basisonderwerp: schrijven. Bewaakt Sophie elke letter van haar script? „Ik zeg altijd: ’Mijn tekst is niet heilig, doe ermee wat je wilt maar laat het me wel weten’. Als acteurs met de tekst aan de gang gaan, zien ze niet altijd het weefsel van het stuk. Dan wil ik ze kunnen waarschuwen als ze op het punt staan een stuk tekst te schrappen dat samenhangt met een ontwikkeling elders in het stuk. Niet alles waarover ik diep heb nagedacht is herkenbaar. Ik hoor wel eens bij een reprise: ’Nu pas begrijp ik het’.”

Gasvormig

Het kost soms moeite om meer te zien. „Precies! Net als dat we andere mensen snel van slechts één kant bekijken. Mijn vader zei ooit: ’Mensen denken dat ze vaste stof zijn. Dat is een vergissing. Ze zijn niet eens vloeibaar, ze zijn gasvormig’. Zo waar. Daarom is al dat gekwaak over identiteit zo vervelend. Je bent niet één ding.”

Met „veel trots en voldoening” beziet Sophie Kassies een aantal van haar teksten. „Elk stuk is anders. Mijn opus magnum is ’Genesis’. Alle aspecten van het menselijk bestaan werden dankzij dat eerste Bijbelboek op het toneel belicht. het hele leven zit in dit stuk vol rare verhaallijnen.” Theologen en leken; iedereen vond Genesis mooi. Hoe voelt die waardering? „Succes is gevaarlijk en verraderlijk. Je kunt jezelf erdoor verliezen. Hoedt u voor prestige. Succes is slechts toeval. Zeker in het theater zijn er zoveel factoren die zorgen dat een stuk gaat bloeien in een zaal. Daar ben ik niet alleen verantwoordelijk voor.”

Maar ze legt met haar werk wel een belangrijke basis. Haar toneeltekst is dan ook opgenomen in de ’Turks fruit’ jubileumbox die binnenkort bij Meulenhof verschijnt. Samen met de roman en het luisterboek dat wordt voorgelezen door Jan Wolkers zelf. „Ongelooflijk vlijend vind ik dat.”

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.