Premium

Leidse hoogleraar Van Dishoeck: ’Wetenschap zit in mijn bloed’

Leidse hoogleraar Van Dishoeck: ’Wetenschap zit in mijn bloed’
Ewine van Dishoeck.
© Foto Hielco Kuipers
Leiden

Leidse hoogleraar astronomie Ewine van Dishoeck (63) onderzoekt moleculen in interstellaire wolken in het heelal. Vorig jaar kreeg ze voor haaronderzoek de Kavli-prijs toegekend.

Hoe ben je in dit vak gekomen?

„Net zoals bij veel dingen in het leven, berust dit op toeval. Ik heb scheikunde gestudeerd en ik ben altijd geïnteresseerd geweest in moleculen. Na mijn studie wilde ik promoveren, maar er was geen hoogleraar in mijn onderzoeksgebied die mij kon begeleiden. Mijn toenmalige vriend en huidige echtgenoot volgde destijds college over interstellaire wolken. In dat college leerde hij dat deze wolken moleculen bevatten. Hij was degene die aan mij vroeg of ik het interessant zou vinden om daarmee aan de slag te gaan. Ik ben naar Harvard University gegaan om te werken voor een hoogleraar die expert was op het gebied van moleculaire astrofysica. Ik bleef daar een half jaar om het vak te leren. Daarna ging ik terug naar Nederland omdat ik nog steeds wilde promoveren. Mijn onderzoek viel niet volledig onder scheikunde, maar ook niet onder sterrenkunde. Dat zorgde ervoor dat het lastig was om financiering te vinden voor mijn onderzoek. De Universiteit Leiden heeft toen NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) ervan weten te overtuigen om mijn onderzoek te financieren.”

Waarom past dit vak bij je?

„Ik doe onderzoek naar hoe de aarde, onze zon en andere planeten zijn gevormd. Als een grote wolk ineenstort dan ontstaat er altijd eerst een ster met daar omheen een planetenstelsel. Dat duurt wel een paar miljoen jaar, maar op een astronomisch tijdschaal is dat eigenlijk niet zo lang. De aarde is naar schatting al zo’n 4,5 miljard jaar. We maken gebruik van krachtige telescopen voor het onderzoek. Ik heb aan de wieg gestaan van een aantal telescopen, zoals de nieuwe ALMA-telescoop in Chili. Door die satellieten is er een venster op het universum geopend dat ooit gesloten was. Mijn werk is ontzettend spannend. Ik vind het leuk om met collega’s rond de tafel te zitten om de beelden te bestuderen. Soms weet je niet waar je naar kijkt, maar dan opeens kom je tot de conclusie dat je watermoleculen ziet. De wetenschap gaat vooruit doordat we onverwachte dingen waarnemen.”

Wat zijn de voor- en nadelen van dit beroep?

„Mijn werk is spannend, ik werk met veel jonge mensen en ik reis de hele wereld over. Dat vind ik leuk. Een nadeel is de administratie die ik moet doen. Ik geef graag college en hou van de wisselwerking met studenten, maar tegenwoordig ben ik veel tijd kwijt aan formulieren invullen. Dat was vroeger niet zo.”

U bent hoogleraar, maar ook president van de Internationale Astronomische Unie (IAU) en u heeft vorig jaar de Kavli-prijs in ontvangst mogen nemen. Bent u niet altijd aan het werk?

Ik werk meer dan 40 uur. Het winnen van de Kavli-prijs was een erkenning voor mijn werk, maar ook voor dat van mijn promovendi en postdoctoraal onderzoekers. Als president van de IAU ontmoet ik collega’s van over de hele wereld: onderzoekers uit Europa en de VS, maar ook uit Azië, Afrika en Zuid-Amerika waar sterrenkunde als vakgebied in opkomst is. Dit jaar bestaat de IAU 100 jaar en dat wordt gevierd met meer dan 2000 publieksevenementen over de hele wereld. Dit wordt allemaal vanuit Leiden gecoördineerd.”

Wat zou een alternatief beroep voor u zijn geweest?

„Wetenschap zit in mijn bloed. Toen ik op het gymnasium zat, was ik ook geïnteresseerd in geschiedenis en archeologie. Daarnaast speelde ik viool. Verdergaan in de muziek wilde ik wel, want ik vond spelen zalig. Maar het idee dat ik dan misschien muzieklerares moest worden, vond ik niet zo aantrekkelijk. Uiteindelijk ben ik scheikunde gaan studeren. Daar heeft een goede leraar op school aan bijgedragen. Van een goede docent hangt het vaak af.”

Meer informatie over de evenementen in het kader van 100 jaar IAU: www.iau-100.org

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.