Premium

Ligt Haarlem in 2200 door de zeespiegelstijging op een eiland?

Ligt Haarlem in 2200 door de zeespiegelstijging op een eiland?
© Haarlem
Haarlem

Ligt een sterk gekrompen Haarlem anno 2200 op een soort schiereiland? Aan de ene kant nog de duinen en de Noordzee, aan de oostkant een nieuwe binnenzee, waartegen de stad wordt beschermd door een hoge ringdijk. Het vasteland begint pas bij Amersfoort. Een situatie die is ontstaan als gevolg van een forse zeespiegelstijging.

Het is geen doemdenken, verzekert landschapsarchitect Eric-Jan Pleijster, die het scenario van een half onder water gelopen Nederland in het jaar 2200 op een kaart heeft ingetekend.

Een schokkende kaart kun je het noemen, beseft Pleijster, en dat was ook de bedoeling van zijn Rotterdamse bureau LOLA Landscape Architects. Hij wil de discussie over de gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging een nieuwe en noodzakelijke impuls geven.

Bangmakerij is het beslist niet, stelt Pleijster.

,,Eerder het tegenovergestelde. Het is een vorm van omdenken, een wensbeeld. Ik laat zien dat bij een zeespiegelstijging een ander, mooier en veiliger Nederland mogelijk is. Wij waren altijd goed in het maken van grote toekomstplannen, al eeuwenlang, voor bijvoorbeeld inpolderingen of de Deltawerken. Die tijd is voorbij, maar het is nu weer nodig want we leven in een hele onzekere tijd met grote uitdagingen. Hoeveel gaat de zeespiegel stijgen? Halen we de klimaatdoelstellingen? De kaart is een discussiestuk om Nederland wakker te schudden en om na te gaan denken over onze verre toekomst en verschillende scenario’s. We moeten anders naar Nederland kijken.’’

Dijken

Onze dijken zijn volgens Pleijster niet geschikt om een extreme klimaatverandering en een snelle zeespiegelstijging van meer dan twee meter op te vangen.

,,We denken dat we het met dijken en dammen nog kunnen redden, maar dat is zeer de vraag. Hoe vangen we die stijging dan op? Het verhogen van dijken houdt een keer op, daarmee gaat het niet lukken, dat is technisch niet mogelijk en onbetaalbaar. We moeten dus niet schuwen om afstand te nemen van onze dijken. Met onze kaart laten we een toekomst zonder dijken zien.’’

Ligt Haarlem in 2200 door de zeespiegelstijging op een eiland?
Het spraakmakende toekomstbeeld van LOLA Landscape Architects.

Vanaf 2085 kan een zeespiegelstijging van meer dan twee meter niet meer worden opgevangen, voorziet Pleijster. ,,Dus voor die tijd moeten we een plan voor de toekomst klaar hebben liggen. Bij onze kaart zijn we uitgegaan van een zeespiegelstijging van zes meter. Dat is extreem, maar niet onwaarschijnlijk.’’

Gevolg is dat de duinenrij is getransformeerd tot een soort rifkust, een langgerekte aaneenschakeling van eilanden. Op een daarvan ligt Haarlem, althans de historische binnenstad, en beschermd door een ringdijk. Schalkwijk, de plek waar Haarlem nu juist veel woningen wil bouwen, ligt buiten de ringdijk en is geheel onder water verdwenen.

Pleijster: ,,Je kunt je afvragen of het daarom wel zo verstandig is om in Nederland in overstromingsgevoelige gebieden te bouwen, zoals nu in de Randstad gebeurt. Maar Haarlem komt er relatief goed vanaf’’, zegt hij geruststellend.

,,Het is dan een heel mooie plek langs de binnenzee. Drijvende wegen verbinden Haarlem met het vasteland voorbij Amersfoort. Die binnenzee, met zilt en zout water, is een fantastisch recreatiegebied, waar de getijden voelbaar zijn en waar je kunt duiken naar verdronken dorpen en stadjes. Dit binnenwater gebruiken we om energie op te wekken en voor de productie van voedsel, zoals algen, wieren en vis.’’

Volksverhuizing

Steden als Amsterdam, Alkmaar, Leiden, Den Haag of Rotterdam vormen ook door ringdijken omgeven eilanden in de binnenzee. Ook daar gaat het alleen om de historisch waardevolle delen die bewaard blijven. ,,Echt waardevol cultureel erfgoed moeten we hoe dan ook verdedigen tegen hoog water. Buiten de ringdijk zijn drijvende woonwijken mogelijk.’’

De zeespiegelstijging impliceert daarmee een enorme volksverhuizing. Van de negen miljoen inwoners van de Randstad zullen er zo’n vijf miljoen moeten verhuizen naar oostelijke en hogere streken. ,,Daar ontstaan nieuwe stedelijke agglomeraties.’’

,,Misschien halen we onze klimaatdoelstelling wel, krijgen we de CO2-uitstoot onder controle en gaat de zeespiegelstijging minder snel’’, zegt Pleijster. ,,We willen laten zien dat als het toch misgaat een mooier en duurzamer Nederland dan het huidige Nederland mogelijk is. Maar de klimaatverandering is echt, we moeten handelen.’’

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.