Premium

Karlijn Roex heeft label ’verward persoon’: ’Paniekaanvallen horen bij mij. Ik wil kunnen zijn wie ik ben’

Karlijn Roex heeft label ’verward persoon’: ’Paniekaanvallen horen bij mij. Ik wil kunnen zijn wie ik ben’
© Foto Akira Harigae

Hallo! Mag iemand ook raar doen zónder opgepakt te worden door politie? Een recht-uit-het hart noodkreet van gepromoveerd sociologe Karlijn Roex (30). „Paniekaanvallen horen bij mij. Ik wil kunnen zijn wie ik ben.”

Haar net verschenen boek ’In verwarde staat’ is een aanklacht tegen de ’politiek van normaliteit’. Wat dat is? „We dienen onze psychoses, het vrolijke anders-zijn, het in onszelf praten, onze paniekaanvallen, onze fantasieën, onze voor normalen chaotische verhaallijnen, onze persoonlijke excentrieke manier van zijn, thuis te laten. Zodat anderen niet schrikken, zich veiliger voelen. Het normale moet universeel zijn.”

Doe je dat niet? Dan loop je het risico dat ’bange burgers de politie bellen’, weet Roex uit eigen ervaring. „Wie even niet weet hoe het verder moet, en dat niet kan verbergen, heet tegenwoordig ’een tikkende tijdbom’, die gevaarlijk op ontploffen staat.”

Studentenhuis

Op een zonnige middag in september 2008 gaat het mis. De 19-jarige Karlijn Roex trekt de deur van haar Utrechtse studentenhuis achter zich dicht om een broodje te gaan eten. Binnen liggen haar sleutels en telefoon. „Ik had mezelf buitengesloten.”

Ze vervloekt zichzelf, ze loopt achter met haar studie en vandaag móet hard gestudeerd worden. Huisgenoten komen pas laat thuis. Ze raakt volledig in paniek. Een telefoon heeft ze nodig. Ze stapt het eerste de beste gebouw binnen: een ouderenzorgcentrum. „Trillend en onrustig vraag ik de baliemedewerkster of zij of ikzelf een slotenmaker wil bellen. Maar ze zegt: ’daar kan ik niet aan beginnen’. Ik ratel dat mijn studie nu in het water valt en dat ik het allemaal niet meer aankan. De baliemedewerkster zegt dat ze toch een slotenmaker gaat bellen en dat ik op een stoel moet wachten. Ik kalmeer, alles komt toch nog goed.”

Wanhoop

Maar in plaats van een slotenmaker staan even later twee agenten voor haar neus. „Waarvoor? Ik had geen strafbaar feit gepleegd.” Ze legt uit dat ze weer rustig is. „Ik weet van mezelf dat paniekaanvallen maar even duren. Ik heb niemand bedreigd. Het was mijn eigen wanhoop.”

De politie, vriendelijk maar vastberaden, wil dat een psychiater haar ziet. „Of ik werk ’vrijwillig mee’ of ik word met ’harde hand’ meegenomen. Ik ben hulpbehoevend en mogelijk een gevaar voor mezelf of anderen, zoiets legt hij uit.” Met een politiebusje wordt ze afgevoerd naar het bureau. Nadat ze is gefouilleerd moet ze in een cel uren wachten op een arts. Na een gesprek en de belofte dat ze hulp zoekt - „was ik al mee bezig” - mag ze gaan. „Toen is iets geknapt bij mij, een bepaald vertrouwen in mensen, in politie, in de samenleving.”

Vertekend beeld

Vanaf dat moment staat ze geregistreerd als ’verwarde persoon’. Tijdens paniekaanvallen komt ze vaker met agenten in aanraking. „Als ze hun systeem openen zien ze meteen mijn gegevens. Er bestaat een kopie van jezelf in de vorm van selectieve data, die een vertekend beeld geven en je als een tweede persoon achtervolgt. Je hebt een label.”

De politie registreert elk jaar meer ’incidenten met verwarde personen’: de zogenaamde E33-melding. Intussen spoort de overheid burgers aan bij onraad speciale meldpunten te bellen voor ’verwarde personen’. Roex noemt het een big-brotherachtige-situatie. „Het zijn de effecten van ’de neoliberale controlestaat’, waarin de prestatiedruk gigantisch is en alles gehaast en overgestructureerd.”

Karlijn Roex heeft label ’verward persoon’: ’Paniekaanvallen horen bij mij. Ik wil kunnen zijn wie ik ben’

,,Een hoop mensen wordt in toom gehouden met verleidingen, zoals een glansrijke baan en een koophuis. Maar voor een groeiende groep werkt deze verleidingstruc niet meer. Zij kunnen of willen niet aan dit stramien voldoen. Deze mensen krijgen te maken met het minder vriendelijke gezicht van de staat: van huisuitzetting tot aan van de straat gepikt worden als ordeverstorende persoon. Gedrag dat afwijkt van het normaal-zijn veroorzaakt gevaar, zo is de gedachte.”

Te veel mensen zijn gebrandmerkt als ’verwarde persoon’, vindt ze. „Van een dementerende dame die voorbijgangers aanspreekt, tot een man in Apeldoorn die met een auto probeert in te rijden op de koningin. Van een hard huilend meisje op een station tot Bart van U. die oud-minister Els Borst vermoordt. Er is niets wat deze mensen verbindt, behalve dan dat hun gedrag niet begrepen wordt.”

Niet agressief

„Er worden mensen onder geschaard die niet agressief zijn, maar waar gewoon even iets mee is. Die raar doen. Waarom worden dat ’incidenten’ genoemd. Waarom is dat overlast? Ik wil de vraag omdraaien. Is het niet overlast dat de politie wordt gebeld en dat je van je vrijheid wordt beroofd?”

Zolang ze zich kan herinneren wordt ze gezien als ’weird’. „Ik dacht anders, leerde anders, had andere interesses, was veel stiller en op andere tijden juist luidruchtiger en opstandig.” Als tweejarige krijgt ze ’een psychiatrisch etiket’. Op haar zesde gaat ze naar een speciale school voor ’moeilijk opvoedbare kinderen’ met de veelzeggende naam Buitenhof. „Het zou prettiger zijn als ik wat normaler was, want dan zou ik het makkelijker hebben in deze samenleving. Maar moreel denk ik; dat zou niet zo moeten zijn.”

Activiste

Vol overgave stort de sociologe zich in het ’verwarde-personenedebat’. „Ik ben een activiste en spreek me uit voor deze groep. Dat de buren bang voor je zijn, dat zou niet moeten.”

Het echte probleem is niet de ’verwarde persoon’, zegt ze, maar ’de scheiding tussen normaal en abnormaal’. „Abnormaal wordt gezien als schadelijk en hulpbehoevend. Daaruit ontstaat angst. Ik zou willen dat we ’mentale diversiteit’ gaan accepteren. Filosoof Adriaan Prins zegt het mooi: ’Het leven is broos, bij veel mensen horen daarbij cycli van crises en psychoses’. Omarm het abnormale, er zit een heel mens achter. Ga in gesprek. Stel de vraag: ’Wat kan ik doen om je te helpen? Toen ik radeloos in dat verzorgingshuis stond had ik geen agenten nodig, maar een kop thee.”

Sociologe Karlijn Roex schreef ’In verwarde staat’. Het boek telt 304 pagina’s en kost €24,90. SKU: 9789083003726.

Lees ook: Stijging aantal meldingen van verward gedrag bij de politie

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.