Premium

Mirjam Vriend doet in ’Genade’ verslag van familiedynamiek

Mirjam Vriend doet in ’Genade’ verslag van familiedynamiek
Mirjam Vriend.
© Foto TON KASTERMANS

We worden - als het goed is - gevoed en gesteund door onze familie en directe omgeving. Lichamelijk, geestelijk en spiritueel. Hoe kijk jij ertegenaan, wil journalist Nancy Ubert weten. Ze spreekt voor de serie ’Wij zijn zo’ met uiteenlopende mensen over het gezin, de familie en alles wat daarbij past.

Leah Soesman is het verzamelputje van een heleboel dingen die in haar familie gebeuren en gebeurd zijn. Ze draagt het leed van de generaties voor haar met zich mee. „Leah lijkt in haar binnenwereld heel erg op mij, in haar uitingen is ze anders dan ik als jonge vrouw was. Ik bleef stil, zij brult”, zegt Mirjam Vriend over dit intrigerende personage uit haar debuutroman ’Genade’. Net als haar romanfiguur groeide Mirjam eenzaam op. „Mijn moeder en ik. Dat was ons gezin.”

„De elementen van onveiligheid die in het boek zitten verstopt, heb ik zeker gekend. Emotionele onveiligheid. Wankele volwassenen om je heen. Een hoofdzakelijk afwezige vader... Ook de seksuele onveiligheid die als een rode draad door het boek loopt, ken ik goed. Net al het mechanisme ’een ongeluk komt nooit alleen’. Ellende blijft terugkeren. Tot het moment waarop je zelf besluit dat het anders moet. En dan familiestructuren waarin zaken worden verzwegen. Eveneens bekend. Dat je achteraf de waarheid hoort en beseft dat je dit al die tijd hebt aangevoeld en dat dat toch iets met je heeft gedaan. En de psychologische mechanismen in mijn boek zijn herkenbaar. Maar de personages in de roman zijn geen kopieën van de mensen uit mijn eigen leven. Ik denk dat je als auteur, net als een kunstenaar, acteur of musicus, altijd iets van jezelf naar buiten brengt. Zelfs als je een biografie over Napoleon zou schrijven, leg je er nog iets van jezelf in.”

Mirjam (nu 52, moeder van twee puberzonen, getrouwd met Walter en woonachtig in Huizen) werd geboren als kind van twee muzikale ouders. „Mijn moeder was pianolerares, mijn vader componist.” Zelf koos ze voor het theater en volgde een opleiding aan Toneelacademie Maastricht. „Onmogelijk om dagelijks heen en weer te reizen. Daardoor ging ik al jong het huis uit. Ik was zeventien. Daar deed ik heel stoer over maar eenmaal in Maastricht miste ik mijn moeder gigantisch. Logisch, ze was mijn hele familie. Mijn vader was niet in beeld.”

Depressief

„Mijn moeder had het zwaar, was absoluut depressief. Maar dat sprong niet zo in het oog. Haar depressie wist ze keurig te verpakken in een vorm die maatschappelijk verantwoord was. Zoals - vrees ik - wel meer mensen in duisternis hun leven doorbrengen. Depressie kun je zo goed verpakken dat zelfs je partner niet door hoeft te hebben hoe slecht het nu werkelijk met je gaat. Wat je bij mijn moeder wel zag, was dat ze vaak aan migraine leed. Zeker in het weekeinde. Dan paste er een vriendin op me. Sommige mensen zijn flinker dan goed voor ze is. Volgens mij voedt depressie zich graag met uitgesteld verdriet, met verdriet waar je geen raad mee weet. Of verdriet dat je wegstopt omdat je een kind hebt om voor te zorgen en een hypotheek die je moet betalen.”

Compenseren

Als klein kind voelde Mirjam haarscherp de weemoed van haar moeder. „Dat wilde ik compenseren. Dus ontwikkelde ik gedrag met als boodschap: met mij gaat het goed, maak je om mij maar geen zorgen. We vormden met z’n tweeën een soort weegschaal. Mijn moeder was behoorlijk in zichzelf gekeerd en ik een enorme druktemaker. Ik moest af en toe echt getemperd worden. Zo introvert als mijn moeder was, zo extrovert was ik. Dat veranderde overigens in de pubertijd, toen ik van de lagere naar de middelschare school was gegaan. Al die branie en zelfverzekerdheid was weg. Ik werd een stil, teruggetrokken meisje dat onopvallend haar gangetje probeerde te gaan. Nog steeds waakte ik ervoor om mijn moeder lastig te vallen met mijn sores. Ik was bang om gepest te worden. Dat gebeurde niet of nauwelijks maar ik was er op de een of andere manier wel vreselijk bang voor. Gelukkig had ik een hechte vriendenkring. Allemaal jonge mensen met krassen op de ziel. We voerden serieuze gesprekken met elkaar. Met sommigen van hen heb ik nog steeds contact.”

„Bij mijn moeder had angst de regie. Zo bleef de symbiotische relatie die ze met een oudere vriendin had opgebouwd tegen beter weten in toch in stand. Mijn moeder durfde niet te veranderen, durfde ook niet te zeggen: ’Tot hier en niet verder’. Die vriendin kwam uiteindelijk ook bij ons wonen. Ik had niets met die vriendin. En mijn moeder, die af en toe ontroerend eerlijk kon zijn, vertelde me dat ze niet wist hoe ze het in haar eentje zou moeten klaren. ’Maar heb je dan niet in de gaten dat al die kennissen en vrienden die hier over de vloer komen er voor jou zijn’, probeerde ik, ’die zijn er echt niet voor haar’. Na het overlijden van mijn moeder heb ik nog geprobeerd contact te houden met die huisvriendin. Dat lukte niet meer.”

In ’Genade’ gaat de moeder van Leah bij vriendin Marjoke in huis wonen. Leah heeft een hekel aan die vriendin. „Maar die Marjoke lijkt niet op de huisvriendin van mijn moeder. Weet je, in dit boek zit geen oordeel. Ik veroordeel geen enkel personage. Ik creëerde, gevoed door mijn eigen ervaringen, de optimale omstandigheden om mensen te laten ploeteren, te laten falen en soms te laten slagen. Zie het als een gedetailleerd verslag over familiedynamiek.”

Gevolgen

Het gesprek gaat verder over het fenomeen dat invloeden en verhoudingen binnen families grote gevolgen kunnen hebben voor het verdere leven. Gebeurtenissen die generaties geleden plaatsvonden kunnen lang doorwerken. Kinderen en kleinkinderen die er nu nog niet eens zijn, kunnen weer last hebben van wat wij hier en nu creëren.

Mirjams moeder overleed aan borstkanker. In de laatste dagen van haar leven keek ze veel uit het raam. Zwijgend. Op een middag zei ze tegen Mirjam, schijnbaar vanuit het niets:Ik ben tot een bepaald punt gekomen. Ik kwam niet verder. Ik hoop dat jij voorbij dat punt kunt komen’.

„Ook wat je ouders juist niet doen, kan je inspireren in je latere leven. Ik heb uiteindelijk besloten me niet te laten verlammen door angsten. ’Met alles naar voren’, riep mijn rijinstructeur toen ik voor het eerst ging springen met een paard. Telkens durfde ik die hindernis niet te nemen. Nu weet ik: je moet er vol in gaan. Mijn moeder overleed toen ik begin dertig was. Mijn grote liefde en vader van mijn kinderen had ik toen nog niet ontmoet. Dat ze de belangrijkste mensen in mijn leven nooit heeft leren kennen, vind ik jammer.”

„Het was heel pijnlijk dat ze overleed. In een klap was ik mijn familie kwijt. Al zit ze ontzettend in mij. Ze leeft echt in me voort. Daarom voelt het raar om te zeggen dat ik me ook bevrijd voelde. Dat verantwoordelijkheidsgevoel voor het welzijn van haar en mij. Demonstratief toonde ik haar hoe goed het met me ging. Ik heb depressies gehad waar ze niets van afwist. Een astroloog heeft een keer gezegd: ’Aan ouders heb je niet zoveel. Jij moet jezelf definiëren en je eigen wortels maken. Ook dat was zonder verwijt. Inderdaad. Ik ben meer iemand van de zelfgekozen familie.”

Mirjam toont zich veerkrachtig. Ze leeft en werkt met haar man - theatermaker Walter Supèr - die haar alle ruimte geeft. „Misschien moet het bij jou even doorregenen”, zei hij toen ze net als haar moeder last van depressies kreeg. Hoe dan ook heeft Mirjam besloten geen slachtoffer te worden van het familie-karma.

’Genade’

In ’Genade’, de psychologische debuutroman van Mirjam Vriend, probeert een jonge vrouw zich te ontworstelen aan de ballast van haar familie. Het verhaal speelt zich af in de wereld van de klassieke muziek en gaat over de impact van depressie binnen een gezin, knellende familiebanden en de kracht en schaduwzijde van de band tussen moeder en dochter. Het boek bevat diverse autobiografische elementen. Mirjam Vriend geeft naar aanleiding van de verschijning van haar boek muzikaal-literaire lezingen door het hele land.

(’Genade’; ISBN 9789492883551; 22,50 euro)

www.mirjam-vriend.nl

Meer nieuws uit Lifestyle

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.