Premium

Natuur om de hoek: Braam woekert in zompig Haarlems Poelpolderbos

Natuur om de hoek: Braam woekert in zompig Haarlems Poelpolderbos
Zelfs aan de slootkant rukt de bramenstruik op. De reiger die op de beschoeiing zit, waant zich onbespied tussen de hoge planten.
© foto United Photos/Toussaint Kluiters

Een winterkoning probeert met zijn gezang het geluid van een vliegtuig te overstemmen. De muur aan bramenstruiken in het Haarlemse Poelpolderbos zal ongetwijfeld veel meer vogeltjes huisvesten. Maar het voelt zo tegenstrijdig, deze plek.

Dankzij dat vliegtuig zitten de vogels veilig in de stekelige struik, maar het is ook dankzij het luchtverkeer dat de braam zo woekert en de soortenrijkdom verdwijnt.

Al wandelend door het op zompige grond aangelegde bos aan de rand van Schalkwijk ziet Dik Vonk ook hier de effecten van de overdaad aan stikstof. ,,Je merkt het niet alleen in de natuurgebieden zoals de Veluwe. Ook hier is het zichtbaar. Ik snap niet dat er geen rigoureuzere milieumaatregelen worden genomen. Nu gaat het in fasen, maar de deken van stikstof ligt over het hele land’’, zegt de Haarlemse bioloog zorgelijk.

Hoe zit dat nu met de stikstof? De lucht bestaat toch voor 80 procent uit stikstof? ,,Ja, dat is zo. Stikstof is een chemisch element, net als bijvoorbeeld zuurstof en koolstof. Stikstof zit met een dubbel atoom in de lucht en is in die vorm onbruikbaar voor planten’’, vertelt Dik.

Het wordt een ander verhaal, vervolgt hij, als stikstof verbindingen aangaat door de uitstoot van industrie, vlieg- en autoverkeer, mest van dieren en bemesting in de landbouw. Uit die chemische reacties ontstaan nitriet, nitraat en ammonium. Die stikstofverbindingen vinden planten wel smakelijk. Vooral de soorten die zich met het betere ellebogenwerk door de plantsoenen en bossen werken. Soorten als gras en brandnetel en braam.

Uitzicht

Het Poelpolderbos ligt aan de zuidoostkant van Schalkwijk. Vanaf de Bernadottelaan loopt een fietspad dat uitkomt op grasland. ,,Dit is al eeuwenlang weiland met rechte sloten. Hier ligt nog de oorspronkelijke Poelpolder. Toen Haarlem wilde uitbreiden, is een deel van het veengebied met zand opgehoogd. Het goede van Schalkwijk is dat veel flats aan de rand staan, zodat mensen zonder tuin uitzicht hebben over de groene zoom. Ze moesten er niet alleen naar kunnen kijken, maar ook in kunnen wandelen. Zo werd een deel van het weiland in bos veranderd.’’

Maar een bos creëeren op natte veengrond is niet zo eenvoudig. ,,Het zou min of meer een moerasbos worden met essen, elzen en schietwilg en heel veel struiken die thuishoren op moerassige grond zoals vogelkers en geoorde wilg.’’

Aan het eind van een recht houtsnipperpad met jonge wilgen ligt een boomweide. Hier torenen de wilgen boven Dik uit. Hij schat ze op ongeveer dertig meter hoog. Dit was als picknickweide aangelegd, maar het werd te gevaarlijk omdat wilgen hun takken snel verliezen als het stormt. Een hoge struikenbarricade verspert de toegang tot de boomweide. Nu leven er spechten, roofvogels en andere boomliefhebbende dieren.

Lichtpuntjes

Niet alleen hier is de openheid verloren gegaan. Overal vullen meer dan manshoge bramenstruiken open plekken op. Ook de oorspronkelijke paden langs sloten hebben last van de woekerende planten. ,,De stikstofdeken heeft stekels gekregen’’, sombert Dik luchtig.

Lichtpuntjes zijn het roze bloeiende reuzenspringzaad langs de slootkant en de witte watermuur, gele koolzaad, de gewone berenklauw en het roze perzikkruid in de berm. Na de laatste maaibeurt van dit seizoen hebben zij een opleving waarvan de vliegjes dankbaar gebruik maken.

Met gemengde gevoelens loopt Dik in het bos rond. Als stadsecoloog van Haarlem heeft hij ruim dertig jaar geleden aan de wieg van dit ontwerp gestaan. Het kind is volwassen geworden en met spijt ziet hij het ontsporen, terwijl het idee erachter zo mooi was.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.