Premium

Vissers laveren generatieslang tussen hoop en vrees; een portret van de familie Messemaker van de KW45 in een pas verschenen boek

1/2

De visserijbranche levert doorgaans veel verhalen op. Over de sector zijn tal van boeken verschenen. ’Met de kop in de wind’ van schrijfster Gees van Hemert gaat dieper in op de families achter de visserman.

De Nederlandse visserij maakt een onzekere tijd door. Wat gaat er gebeuren na de Brexit? Mogen vissers hun netten blijven uitgooien in de rijke Britse wateren of wordt dat gebied opeens een no-zone? Dan bestaat er nog veel onduidelijkheid wat het afschaffen van de pulsvisserij voor de Nederlanders financieel betekent.

Gevreesd wordt door veel vissers definitief de brui eraan zullen geven.

En daarmee komt ongetwijfeld een einde aan familiebedrijven die soms meer dan drie eeuwen bestaan. Traditioneel wordt het vissersambacht overgedragen van vader op zoon en valt voor een groot deel alleen in de praktijk te leren.

Dat geeft een gedrevenheid die vast lijkt te liggen in de genen van oude vissersfamilies. En dat terwijl het visserijbedrijf eigenlijk een hachelijke onderneming is: de visserman moet werken in de natuur en met wat die natuur te bieden heeft, en rekening houden met weer, wind, quota, windparken, natuurgebieden, regels en nog meer regels. Hoe heeft het familiebedrijf zich de afgelopen honderd jaar staande weten te houden? Hoe draait het bedrijf in onze tijd?

Risico’s

Het geheim van oude familiebedrijven die dwars tegen de stroom in overeind blijven? Altijd blijven innoveren, risico's durven nemen en doorzetten om het bedrijf voor de volgende generatie te behouden, is het motto van het boek ’Met de kop in de wind’ met als onderkop ’Traditie en innovatie in de nederlandse visserij door de generaties heen’ van journaliste Gees R. van Hemert.

De auteur heeft een groot aantal families geïnterviewd over de visserij door de generaties heen. Waaronder de Katwijkse familie Messemaker van de KW45.

De eerste generatie Messemaker begint in de jaren ’60 wanneer de vloot in Katwijk uit zo’n 180 bedrijven bestaat. Vandag de dag bestaat de Katwijker vloot uit zes boomkorvisssers, een garnalenvisser en twee vriestrawlers. De thuishaven is IJmuiden vanwege het ontbreken van een haven in Katwijk. ,,Vroeger leefde heel het dorp van de visserij”, herinnert Jaap Messemaker zich.

Kottertje

,,Het was nog gemakkelijk een kottertje te kopen en te gaan vissen. Ook de plaatselijke kruidenier had er een. Een bedrijf stopte pas als er geen opvolging was.” Het huidige familiebedrijf Messemaker bestaat uit drie broers: Henk, Jaap en Willem. Zij behoren tot de derde generatie. De vangst wordt aangeland in Denemarken of in IJmuiden. De kotter KW45 is continu op zee. In 2015 neemt het bedrijf de Elka-Vishandel over van Haasnoot Vis, een bedrijfspand in het havengebied van IJmuiden. Hier verkoopt de familie Messemaker verse vis en filets van het eigen schip.

Jaap vertelt in het boek verhalen van zijn voorouders die de grondleggers zijn van het huidige bedrijf. Zijn opa Henk Messemaker is als dertienjarig ventje op de trein naar Vlaardingen gezet om aan te monsteren op een van de loggers van de plaatselijke haringrederijen. ’s Winters zit hij in Katwijk op school, ’s zomers vist hij op de haringlogger. Op de logger vissen ze op haring met netten die als gordijnen in het water hangen. ’s Nachts worden de netten gehaald als de haring vanuit de diepte naar boven komt om te eten. ,,Mijn vader was, net als opa, een echte visserman met passie voor het berijf. Alleen niet zo’n zakenman. Hij heeft vijftig jaar gevaren, is op z’n 67ste gestopt en is 72 jaar oud geworden. Hij was heel jeugdig en had nog ambities. Ik heb veel van hem geleerd. Vader was altijd optimistisch, al ging het nog zo beroerd.”

In 1961 kopen Henk Messemaker en zijn broers hun eerste eigen kottertje, de KW 174. En later de KW215 die ze laten ombouwen tot boomkor. Ze stoppen met de bordenvisserij op kabeljauw. De volgende generatie Messemaker laat in 1982 een nieuw schip varen.

In 2003 is dit schip verouderd en koopt de familie een jonger schip met een betere trekkracht. Dit is de huidige KW45, nog altijd in de vaart. De derde en vierde generatie Messemaker vist ermee.

Noorwegen

De visgebieden voor de KW45 zijn vooral Noorwegen en Engeland. ,,We vissen in de Noorse zone op schol en op tong tussen Engeland en Nederland. De toekomst in de Engelse wateren is onzeker.” Het familiebedrijf Messemaker heeft vooral geïnvesteerd in de aanschaf van visquota.

Door de investering in quota en in moderne techniek is de onderneming ongewild een miljoenenbedrijf geworden. ,,Wil je visserman zijn en het bedrijf doorzetten, dan moet je wel”, zegt Jaap (derde generatie). ,,Onze doelstelling is continuïteit. We hebben opvolgers, daarom doen we dat. Maar de huidige generatie voelt die financiële last wel.”

De laatste investering van het familiebedrijf is de overname van vishandel Elka. ,,De verse vis die we vangen gaat naar particulieren, marktkooplui en viswinkels in Noord-Holland. De winkel is door een paar vissers opgezet als avontuur en bleek een succes. Dus zitten we nu ook in de vishandel.” De Messemakers kennen nog steeds een hoog werktempo.

De broers rouleren als schipper, zodat het schip continu op zee kan zijn. ,,We varen van donderdag tot donderdag. Als de vis gelost is en de netten nagekeken, vaart de kotter dezelfde dag na vier uur weer uit. Ik ben vijf tot zes dagen thuis voor ik weer naar zee ga. Het ship vist geregeld in de Noorse zone op schol en loopt dan in een Deense haven binnen om te lossen.”

’De KW45 stoomt de haven van IJmuiden binnen. Zodra de kotter vastligt, opent het luik van het ruim en takelt de bemanning de vangst in viskisten naar boven. Op de kade komt alles in beweging. Steekwagentjes nemen de vracht over en brengen de lading naar een koelcel. De vis wordt in IJmuiden afgeslagen of gaat per vrachtwagen naar Urk waar de grote verwerkingsbedrijven staan. Vrouwen (meestal familieleden) stappen aan boord om het woondeel van de kotter schoon te maken. Als zo’n kotter aan de kant ligt, zeggen mensen vaak: ’Mooi schip’. Maar de meesten hebben geen idee wat er allemaal bij komt kijken’, zegt Jaap Messemaker.

Dat non-stop doorwerken is volgens Jaap Messemaker mede de kracht van het familiebedrijf. ,,Je doet dingen voor de zaak die je van een werknemer niet kan verwachten.

Voorbeeld: in 2004-2005 ging het slecht en dan wil je doorpakken. We hebben het werktempo aan boord opgeschroefd van twee naar drie weken aan boord vissen en daarna een week thuis. Dat moet je er dan voor over hebben.”

De huidige familie Messemaker runt het bedrijf met drie broers. ,,We doen het samen. We willen het bedrijf doorgeven aan de jongere generatie. We willen niet te lang wachten. Broer Henk heeft geen opvolgers en broer Willem heeft nog kleine kinderen. Die zijn allebei een weekje mee geweest. Dat is mooi, want je moet vroeg beginnen. Wim, de zoon van de zus van mijn vader is al aan boord. Als ik aan de wal ben, is mijn zoon Henk de technische vervanger. Mijn aandeel in de firma draag ik zachtjes over aan mijn twee zonen. Mijn zoon Henks is in 2018 medefirmant geworden.”

Het EU-besluit tot verbod van de pulskor komt het familiebedrijf rauw op het dak vallen. ,,Er is veel onderzoek naar gedaan en niets negatiefs gevonden.

De acties van milieuorganisatie Bloom in Frankrijk (tegen de pulskor, red.) moeten blijkbaar ten koste van onze bedrijfsvoering gaan!”

De huidige kotter KW45 is een goed onderhouden schip. Het vaartuig is pas gerenoveerd en gemoderniseerd. Jaap: ,,Investeren in een schip is een zware financiële belasting voor het bedrijf, terwijl je niet weet of je morgen nog een goede besomming kunt halen. Voor ons is dit een hele onzekere tijd”, vindt ook de Katwijker. Maar er is geen alternatief. Dus vissen ze Messemakers gewoon door op de woelige baren.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.