Premium

Uit de tijd: Dominee vergoelijkte het slaan van vrouwen

Uit de tijd: Dominee vergoelijkte het slaan van vrouwen
Interieur van Lutherse kerk.

In de vroege 17e eeuw werd de Lutherse Kerk in Haarlem gekenmerkt door conflicten die ermee samenhingen dat dit kerkgenootschap, dat in de Nederlandse Republiek getolereerd werd, niet onder overheidstoezicht stond.

De gereformeerde Republiek wilde niets weten van Lutheranen. Lutherse gemeenten moesten zichzelf maar redden. Dat paste niet alleen niet bij hun opvattingen, ze waren daar ook te klein voor. Alleen de Amsterdamse gemeente kon zichzelf bedruipen. De andere leunden ook financieel op Amsterdam.

Hierdoor ontstond in Haarlem een conflict rond een goeddeels vanuit Amsterdam betaalde predikant, ds. Conrad Victor. Enige Haarlemmers voelden zich door die situatie in hun eer aangetast. Anderen accepteerden dat gemakkelijker. Zo ontstonden er spanningen. Een conflict over gesjoemel met kerkelijke gelden zette de zaak op scherp. De dominee koos daarin partij voor de pro-Amsterdamse groep, waarop de anderen hem wilden lozen.

In december 1618 liep een echtelijke ruzie tussen twee leden van de Lutherse gemeente zodanig op, dat de vrouw haar man een klap gaf. Die sloeg terug. Dat de vrouw geslagen had, was snel vergeten, maar heel Haarlem sprak er schande van dat de man terugsloeg. Een vooraanstaand lid van de Lutherse kerk vergeleek mannen die hun vrouw sloegen zelfs met straatschenders.

Fatsoenlijk

De historica Joke Spaans schrijft hoe dominee Victor er op wees dat een man volgens de Bijbel zijn vrouw wel degelijk mocht slaan. De man was het hoofd van de vrouw. Zijn gemeentelid vond niettemin dat, wat er ook in de Schrift stond, een fatsoenlijke man zijn vrouw niet sloeg. Ook de Kerkenraad, die van de dominee af wilde, liet weten dat een man weliswaar principieel het recht had zijn vrouw te slaan, maar dat een beschaafde man nooit van dat recht gebruik zou maken.

Het bijzondere was dat niet slechts mannen, maar dat nu ook een aantal vrouwen zich openlijk uitspraken tegen de gevoelens van de dominee. Normaliter hoorde je de vrouwen in de protestantse kerken nooit, nu werden hun opvattingen zelfs samen met die van de Kerkenraad aan het Algemeen Consistorie, de overkoepelende vergadering van Lutherse gemeenten in Holland, voorgelegd.

Het Consistorie wist er geen raad mee en stuurde de dominee naar Leiden, om daar een zieke predikant te vervangen. Na deze afkoelingsperiode van een half jaar bleef de kerkenraad zich echter tegen zijn terugkeer verzetten. De pro-Amsterdamse partij wilde hem daarentegen graag terugzien. Opnieuw tekende een fors aantal vrouwen een petitie, nu voor terugkeer van de dominee. Volgens Joke Spaan waren dit echtgenotes van de mannen die daar ook voor waren. Het protest van de vrouwen die zich verzetten tegen een dominee die op Bijbelse gronden het slaan van vrouwen vergoelijkte, was daarentegen spontaan.

17e-eeuwse vrouwen moesten in de kerk hun mond houden. Een man die zijn vrouw sloeg overschreed echter een fundamentele grens. Dat vonden beschaafde mannen, maar vooral ook vele vrouwen. Het verdedigen van het slaan van vrouwen accepteerden zij niet, zelfs niet als de dominee dat deed op Bijbelse gronden.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.