Premium

Beverwijker Joop ontkwam in 1944 aan razzia met een Duitse kogel in zijn been

Niet iedereen ging naar Duitsland. Deze groep kwam op 11 augustus uit Kamp Amersfoort weer terug naar Beverwijk. Staand, vierde van links, Henk Duin, broer van Ted en Joop.
Beverwijk

Een open wond. Zo had de Duitse bezetter de razzia van Beverwijk en Velsen-Noord in 1944 bedoeld. Daar zijn de nazi’s in geslaagd. De stad en het dorp werden in luttele uren van bijna vijfhonderd jongemannen beroofd. Er zijn er in het laatste oorlogsjaar 65 omgekomen.

Joop Duin vluchtte voor de Grüne Polizei en kreeg een Duitse geweerkogel in zijn been. Vreemd genoeg ontkwam de Beverwijker juist daarom aan een erger lot, uitzending naar een ‘slavenkamp’ in Duitsland, waar zijn broer Ted wel heen werd gezonden.

In de ochtend van 16 april 1944 joegen de Duitsers op Joop en zijn broer Ted aan de Grote Houtweg in Beverwijk. Toen de Duitsers zich in de straat vertoonden, sloegen beiden op de vlucht, het veld in.

Uit het dagboek van Ted Duin: ,,Wij besloten snel iets te eten en daarna zo snel mogelijk naar de schuur te gaan en ons daar schuil te houden totdat de mensenjagers zouden zijn vertrokken. Ons huis stond aan de weg, de schuren stonden ongeveer honderdvijftig meter achteraf in de tuin. Ik liep dus als een dief, met Joop op m’n hielen, om deze afstand te overbruggen. Henk (broer van Joop en Ted - red.) zou ook komen maar was iets later.”

Overvalwagen

,,Juist toen we de spurt hadden ingezet reed er een overvalwagen voorbij. Je had zulks ook nog nooit meegemaakt, en we waren dan ook niet scherp genoeg. Als hyena’s sprongen de groene barbaren uit de nog rijdende wagen en zetten de achtervolging in, de tot ons gerichte Duitse woorden schreeuwend: HALT OB ICH SCHIESSE!”

,,Ik riep naar Joop: ,,Lopen, dan blijf ik staan!” En zodoende kwam een zwaar gewapende held op mij af, maar durfde toch niet verder te naderen dan een pas of tien. Ik had namelijk een aardappelschilmesje in mijn hand, en hij beduidde mij dit te laten vallen, wat ik eerst niet begreep. De geïrriteerde held echter zou mij alsnog beschoten hebben en zo liet ik nog juist op tijd het ‘wapen’ vallen.”

Hufter

,,Na Nico (broer van Joop en Ted - red.) die reeds enige maanden in Duitsland was, en waarvan de brieven getuigden hoe goed het daar toch wel was, zat ik dus in de val. Joop volgde snel. Men schoot hem, toen hij zich half onder het hooi verscholen had, een kogel in zijn been, hij was dus nummer drie.”

,,Door de schoten die waren gevallen kwam moeder naar buiten hollen, ze greep nog zo’n hufter bij zijn jasje, maar deze schudde haar af en zij kon zich nog net staande houden door zich aan de dampaal van het hek vast te klampen. En met dit beeld voor ogen reed de overvalwagen weg naar het grote onbekende. Vanaf dat moment werden we behandeld of we een heel gezin hadden uitgemoord, als de grootste misdadigers.”

Verbonden

In bioscoop De Pont werden de broers Duin tussen honderden andere opgepakte jongens gezet. ,,Ineens tumult in de zaak. Men zocht die jongen die in zijn been geschoten was. In zo’n geval slaat het hart wel een stukje over. Joop werd meegenomen en wat er met hem zou gebeuren kon je alleen maar naar raden”, schrijft zijn broer Ted.

,,Er waren er die beweerden dat hij wegens de vluchtpoging wel gestraft zou worden. Andere zeiden: hij wordt verbonden en dan komt hij terug. In ieder geval kwam hij niet terug, en pas veel later zou blijken dat ze hem naar het Rode Kruis Ziekenhuis hadden gebracht om verbonden te worden, met de boodschap dat hij daarna weer zou worden opgehaald. Na verbonden te zijn is hij door het personeel naar een veilige plaats gebracht, en zo ontkwam Joop aan zijn bewakers. Het is niet bekend of de Grünen nog terug zijn geweest, er werd hem gezegd dat hij na verbonden te zijn nog best kon lopen en dat een ziekenhuis nooit op slot ging. Maar dit alles wisten we niet en dat gaf toch zijn zorgen.”

Zwerende wond

Joop Duin ontkomt dus dankzij de kogelwond in zijn been. Zijn broer Ted moet echter op transport naar Kamp Amersfoort, en later naar Duitsland, waar hij vele verschrikkingen meemaakte.

Ted werd in Duitsland toevallig óók in zijn been geschoten, eigenlijk per ongeluk, en kreeg een zwerende wond die in het rampzalige tentenkamp waar hij was gehuisvest, slecht werd verzorgd. Toch overleefden Ted en Joop beiden de oorlog. Broer Henk Duin is eveneens opgepakt, maar werd na enkele maanden vanuit Kamp Amersfoort vrijgelaten.

Over zijn oorlogservaringen zou Ted later een dagboek schrijven, die hij later opschreef in zijn dagboek ‘Een van de 486’. Hij zette zijn ervaringen in de jaren tachtig voor het nageslacht op papier, en besefte toen dat het lastig zou zijn voor de na-oorlogse generaties om te begrijpen wat een razzia eigenlijk is. Hij doet een dappere poging om het uit te leggen.

Mensenjacht

,,Het woord RAZZIA komt neer op een nietsontziende mensenjacht. Ik heb een en ander zo bewust meegemaakt, dat ik er nu na achtendertig jaar nog moeite mee heb een en ander te begrijpen. Ik moet ook zeggen, het is ook onbegrijpelijk dat mensen elkaar dit aan kunnen doen.”

Hij was kritisch over de rol van het verzet. ,,Het is zeker dat deze razzia een gevolg is geweest van door de groep van Hannie Schaft (zij werd gefusilleerd drie weken voor de bevrijding - red.) gepleegde aanslagen. Dit klinkt misschien als een verwijt, ik kan dit echter niet beoordelen, en ik heb hieraan ook niet de minste behoefte. Ik ben er wel van overtuigd, dat dergelijke mensen een hele grote verantwoording hebben gedragen, en neem dus aan dat ze wisten wat ze deden.”

De razzia heeft het gezin Duin hard getroffen. ,,Bij ons sloeg een en ander bij deze gelegenheid in als een bom”, schrijft Ted Duin. Een trauma waar hij na de razzia zijn leven lang last van zou hebben.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.