Regisseur Hein Hoffmann, voorzitter van het 4 mei Comité Huizen: Een goed verteld oorlogsverhaal raakt iedereen [video]

Huizen

Dodenherdenking is springlevend, meent Hein Hoffmann, voorzitter van het 4 mei Comité Huizen en regisseur van Andere Tijden (NTR). Zeker als je de namen - gebeiteld op het oude monument - een gezicht geeft door hun levensverhaal op te tekenen. Acht jaar geleden koos hij voor deze insteek. Door de coronacrisis heeft de herdenking dit jaar een digitale boost gekregen en is helemaal klaar voor de toekomst.

Het is 4 mei 1975. Ik ben tien jaar. Precies om acht uur, als iedereen stil is, zie ik een buurman naar buiten gaan voor een wandeling. Mijn jeugdige verontwaardiging is grenzeloos. Wat een totaal respectloze houding!

Dan legt mijn vader me uit dat deze man zijn hele familie heeft verloren in de vernietigingskampen. Dat hij waarschijnlijk altijd aan ze denkt. Dat vrijheid voor hem juist betekent: ik kan buiten lopen wanneer ik maar wil.

In 2020, rijst af en toe de vraag hoe lang we eigenlijk nog moeten doorgaan met herdenken.

Je hoort de voor de hand liggende reacties alweer voorbijkomen. Er leeft nauwelijks nog iemand die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt, dus wat heeft het voor zin? En denk je serieus dat jongeren op een herdenking zitten te wachten?

Ik snap dat wel. Veel herdenkingen zijn niet om aan te zien. Ze lijken op ouderwetse kerkdiensten, compleet met zware muziek en zonder een persoonlijke noot. Dat is niet zoals we het in Huizen aanpakken. Licht moet het zijn, en met alle ruimte voor verhalen die je raken. Want één ding weet ik zeker: een goed verhaal, daar wil iedereen naar luisteren.

Het is dé manier om aan jongeren uit te leggen wat er is gebeurd met Joden, Roma, Sinti, homoseksuelen, Jehova’s en gehandicapten: weggezet en vermoord om wie ze waren.

Donkere verleden

Praten over dit donkere verleden maakt je ervan bewust dat we leven in een tijd waarin ruimte is voor iedereen. Een herdenking houdt ons scherp, kan afgaan als een sirene die ons waarschuwt als onze zo gekoesterde, vrije manier van leven wordt bedreigd.

Opname met jongeren voor de documentaire bij het herdenkingsmonument in Huizen.
© Foto Studio Kastermans

Het 4 mei Comité Huizen is acht jaar geleden begonnen met het uitpluizen van de levensverhalen achter de namen op het herdenkingsmonument.

Ieder jaar gaan we aan de slag met drie namen. We interviewen (verre) familieleden, speuren naar foto’s en bestuderen archieven. Wat blijkt; het altijd draait om grenzeloze liefde en groot verdriet.

Vrouwenkamp

Een verhaal dat mij enorm heeft geraakt, is dat van Pietertje Boerhout-Brands. Haar dochter Coby vertelde me over haar moeder Pietertje, een Huizer meisje dat met haar geliefde in 1936 naar Nederlands Indië vertrok, waar ze Coby kreeg. Toen de oorlog uitbrak moest haar man werken aan de Birmaspoorlijn, en Pietertje belandde samen met haar peuter in een vrouwenkamp op Sumatra.

De omstandigheden waren vreselijk, ze werden geslagen, hadden honger. Moeder en dochter sliepen samen op één mat: ’Ik lag in haar holletje, tot ze op een ochtend niet meer wakker werd’, vertelde Coby.

Je ziet het voor je. Dat Coby dit intieme, hartverscheurende moment, decennia later wilde delen, is zo bijzonder. En het is ook de sleutel naar een herdenking die er toe doet, die aanspreekt, die écht laat zien wat de gruwelijke gevolgen zijn van oorlog.

Chill

Dat échte verhalen iedereen raken, merken we aan het groeiend aantal belangstellenden tijdens onze herdenking in Huizen. Steeds meer jongeren vinden de verhalen ’chill’. Dit jaar hebben we – gedwongen door de coronacrisis – een digitale slag gemaakt en hen de hoofdrol gegeven.

Zij vertellen de verhalen van zes Huizers. Samen met de burgemeester leggen ze bloemen bij de 98 namen op het monument. De reportage die ervan is gemaakt is hier bovenaan te bekijken (en op https://bit.ly/plus4mei). Nu al. Of over een paar dagen. Of volgende week. Met het gezin. Of in je eentje. In stilte. Of met een glas in de hand. Vrijheid is zelf bepalen hoe en wanneer je herdenkt. Zo blijft dodenherdenking springlevend.

Meer nieuws uit Opinie-Column

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.