Aerdenhoutse Yolanthe Zwaak (75) bundelt levenswerk in boek: ’Schilderen is vooral: beter leren kijken’

Yolanthe Zwaak in haar atelier aan de Oosterduinweg in Aerdenhout.© foto united photos/rob van wieringen

Hein Flach
Aerdenhout

Kunstenaar Yolanthe Zwaak werd 75 jaar geleden in Rotterdam geboren. Als hardwerkende moeder kwam zij in de eerste periode van haar leven nauwelijks toe aan tekenen, schilderen en aquarelleren. Pas nadat de kinderen ouder waren geworden, is zij zich gaan ontplooien. Hoe dat in zijn werk ging, staat verwoord in haar in eigen beheer uitgegeven boek ’Licht & Schaduw’.

Zwaak is in 1946 geboren in Rotterdam, tussen de puinhopen in de gebombardeerde stad. Haar vader had een bedrijf met sleepboten en - later - duwboten. ,,Overal waren heimachines bezig met de wederopbouw van de stad - je werd gek van dat geluid.’’ Op een gegeven moment verhuisde het gezin naar een flat op het Noordereiland. ,,Daar hadden we schitterend uitzicht, over de Maas, de haven. Prachtig, al die sleepbootjes met van die mooie rookpluimen. Dat licht, dat water. En altijd beweging. Soms kwam het vliegdekschip Karel Doorman vlak voor de deur liggen.’’

Haar tekenleraar op de middelbare school zag dat ze aanleg had, evenals de vader van een vriendin, een gepensioneerd tekenleraar aan de kunstacademie in Rotterdam. ,,Hij had een atelier; daar mochten we van alles doen met pastelkrijt, verf, potloden en penselen. Hij zei: je moet naar de academie gaan.’’

Dat is er niet van gekomen. Haar vader zei: dat gebeurt niet, klaar. ,,Vaders waren toen nog de baas. Zo’n net meisje tussen die nozems van de kunstacademie, dat zag hij helemaal niet zitten. Er werd van mij verwacht dat ik ging trouwen en kinderen kreeg.’’

Zo ging dat in die tijd, verzucht de Aerdenhoutse. Dus in plaats daarvan ging zij na de middelbare meisjesschool twee trimesters naar een internaat in het Zwitserse Montreux. ,,Niet vervelend hoor, er zaten meisjes van allerlei nationaliteiten op. Je leerde er je buitenlandse talen spreken. En ze hadden ook een dependance in Gstaad, dus ik leerde daar ook skiën.’’

Neushoorn (2005), aquarel 50x60 cm.

Tijd voor tekenen en schilderen ontbrak. Zwaak was net twintig jaar toen zij met haar eerste echtgenoot trouwde. Er kwamen twee kinderen, er volgde een scheiding en pas later toen de kinderen wat zelfstandiger waren, ontstond er een mogelijkheid haar talent te gaan ontwikkelen. Toen haar nichtje naar de avondopleiding LO Tekenen op de pabo in Rotterdam ging, besloot zij met haar mee te gaan. Zwaak behaalde de acte en kort na de opleiding verhuisde zij met haar tweede man Harry naar de Oosterduinweg in Aerdenhout.

Learning by doing

Zij volgde een cursus aquarelleren, vlakbij het houten kerkje in Aerdenhout. ,,Daar ben ik echt begonnen. Ik was eind dertig: ik had nogal wat in te halen.’’ Zwaak vervaardigde vooral bloemen, boeketten en mandjes met bloemen. Daarvan werden ook kaarten gedrukt. ,,Daar was veel belangstelling voor, ik raakte ze zo kwijt. Met het verdiende geld kon ik mijn lessen, boeken en materialen financieren.’’

Model rood (2001), aquarel 25x30 cm.

Aquarelleren is de moeilijkste techniek om te leren, is Zwaaks ervaring na 35 jaar kunstenaarschap. ,,Je weet nooit hoeveel verf of water je nodig hebt. Het loopt alle kanten op. Het is vooral learning by doing.’’ Grappige anekdote: ,,We zaten een keer met een paar vrouwtjes te aquarelleren in Elswout, kwamen er twee opgeschoten jongens aan. Gaat er eentje achter ons staan en zegt tegen zijn vriend: ’Joh, moet je kijken, helemaal doorgelopen’. Geweldig, dan lig ik in een deuk.’’

Zij realiseerde zich dat als je een goede kunstenaar wilt worden, het noodzakelijk is les te nemen. ,,Je moet je ontwikkelen in kleur en compositie. Er zitten zo veel kanten aan. Ik neem op wat ik kan gebruiken en dat beklijft.’’ Haar echtgenoot heeft dat altijd gestimuleerd. ,,Ik werkte eerst aan de keukentafel, daarna in de garage, vervolgens in het tuinhuis en vijftien jaar geleden hebben we ons huis verbouwd. Sindsdien heb ik op de eerste verdieping een atelier achter een glaspui op het noorden. Ben ik heel blij mee.’’

Josephine met hondje (2014), olieverf, 70x90 cm

Ze is een tijdje lid geweest van de Bloemendaalse kunstkring Fiore en was verbonden aan schildersgroep De Acht die op donderdagavond samenkwam in De Waag, waar bijvoorbeeld modellen werden getekend. Ze stond vier keer op de Home & Garden Fair in Velsen-Zuid. Speciaal voor de fair liet zij kaarten drukken, waarvoor veel belangstelling was. Zij exposeerde onder meer in de gemeentehuizen in Bloemendaal en Bennebroek, de kunstbeurs in Ahoy, de Rabobank in Haarlem, de nationale kunstdagen in Utrecht en buitenplaats Leyduin in Vogelenzang. Als illustrator kreeg ze opdrachten voor Kinderpostzegels, maakte een productie voor Libelle en voor uitgeverij Tirion illustreerde zij een serie boekjes.

Zomercursussen

Ook andere technieken, zoals acryl en olieverf, heeft ze onder de knie gekregen. ,,Je kunt met acryl op de aquarel-manier werken: met veel water verdunnen. Ik heb ook heel wat zomercursussen gedaan, zoals in het Duitse Trier, op de Europese academie. Dat was veel modeltekenen met acrylverf. Heel serieus. Niks wijntje of zonnebloemen. Acht uur aantreden, tot zes uur.’’ In Haarlem ging ze naar de Vrije Academie.

Of haar werk zich ergens door kenmerkt? ,,Weet ik niet precies. Ik neig naar het fijnere werk. Iedereen heeft een eigen stijl; dat noem je een handschrift. Er zijn mensen die zeggen dat ze mijn handschrift herkennen. Dat vind ik heel bijzonder. Schilderen is beter leren kijken. Ik ben getraind heel nauwkeurig te kijken. Maar ik word er ook doodmoe van. Als ik een uur in een museum heb gekeken, kan ik niets meer opnemen.’’

Ze heeft ook grote opdrachten gehad. Zo maakte zij een groot acrylschilderij voor het Nederlandse Instituut Voor Ruimteonderzoek. Voor de Hogeschool Den Haag moest zij het Kurhaus uitbeelden, anno 1900. ,,Drie mannen, de oprichters van de school - zij gaven les in vreemde talen - gezeten in strandstoelen voor het Kurhaus. Een cadeau voor de directeur.’’ Daarvan heeft ze ook litho’s laten maken en duizenden kaarten, die kwamen te liggen in de postmap op de kamers van het hotel.

De laatste jaren is Zwaak zich meer gaan toeleggen op het maken van olieverfschilderijen. ,,De techniek van olieverf is: je begint donker en je eindigt licht. Bij aquarel moet je vooral je licht uitsparen, anders krijg je het niet meer terug. Dat is dus net andersom.’’

Yolanthe Zwaak is 75 jaar geworden, ze is 35 jaar kunstenaar. Het heeft haar ertoe gebracht in eigen beheer een boek uit te geven dat een overzicht biedt van haar werk. Er zijn 300 exemplaren gedrukt, een kleine oplage dus.

Yolanthe Zwaak met burgemeester Elbert Roest.© eigen foto.

Burgemeester Roest van de gemeente Bloemendaal onlangs het eerste boek in ontvangst in de Bloemendaalse Zocherlounche. In het voorwoord staat: ’Voor mijn kinderen en kleinkinderen’. En: ’Ik heb nog steeds les, ik sta open voor aanwijzingen, wat dat betreft ben ik net een spons, ik zuig het allemaal op en blijf me ontwikkelen. Er zijn mensen die stoppen als ze 75 zijn. Ik niet, ik ben nog niet aangekomen. Ik ben nog onderweg’.

Licht & Schaduw

Yolanthe Zwaak: Licht & Schaduw. Het boek is te koop voor 30 euro. Bestellen via yzwaak@quicknet.nl, of bellen: 023-5243711.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.