’Nieuw leiderschap’ in de politiek was het toverwoord, maar kwam in 2021 niet van de grond | Commentaar

Na de affaire rond ’Omtzigt, functie elders’ had Mark Rutte het regelmatig over een nieuwe bestuurdcultuur dat nodig zou zijn.

Na de affaire rond ’Omtzigt, functie elders’ had Mark Rutte het regelmatig over een nieuwe bestuurdcultuur dat nodig zou zijn.© Foto ANP

Roy Hazenoot

’Nieuw leiderschap’ zou het helemaal gaan worden dit jaar. Na het bestuurlijk falen dat de toeslagenaffaire veroorzaakte en de rel rond ’Omtzigt, functie elders’, moest de bestuurscultuur veranderen. Bovendien gebruikte D66 het begrip tijdens de verkiezingen om hun leider Sigrid Kaag als serieus alternatief voor VVD’er Mark Rutte neer te zetten. Heeft iemand al voorbeelden gezien, van dat nieuwe leiderschap, of is het een lege huls gebleken?

Ten eerste: wat is nieuw leiderschap eigenlijk? Om die vraag te beantwoorden kunnen we niet om een grappig feitje heen. De partij die het begrip het meest gebruikte, D66, weet het zelf ook niet. Daarom hebben leden vorige maand tijdens het D66-congres de partijtop opgedragen uit te zoeken wat het precies betekent. Wat in ieder geval in de definitie moet staan, zo vonden de leden, zijn ’eerlijkheid’, ’openbaarheid’ en ’controleerbaarheid van besluiten’.

Democratische kernwaarden

Feitelijk ben je er dan al. Er zijn niet veel woorden nodig om te begrijpen wat er met de genoemde drie punten wordt bedoeld. Een goed functionerende democratie kan niet zonder eerlijkheid, openbaarheid en controleerbaarheid van besluiten, en het is merkwaardig dat deze eigenschappen aan nieuw leiderschap worden toegedicht. Dat laat maar eens zien hoe ver het ’oude’ is afgedreven van onze democratische kernwaarden.

Cultuurverandering

Aan de andere kant is het te prijzen dat bestuurlijk Nederland openlijk praat over een verandering van de bestuurscultuur. Het is een begin, alleen erover praten is natuurlijk niet genoeg. Komt de overgang naar een nieuw model van de grond?

Als we twee nieuwsberichten van deze week uitlichten, blijkt dat niet het geval. ’De Amsterdamse wethouder, Rutger Groot Wassink (GL), wilde dat persvragen over een rapport naar antihomogeweld in de hoofdstad werden ’afgehouden’. In het document stond dat de daders volgens slachtoffers vaak een niet-westerse achtergrond hebben.’ En: ’Minister Hugo de Jonge (CDA) stuurde een kritisch rapport van Raad voor de rechtspraak over coronapas op de werkvloer dat al op 17 november klaar was, vlak voor Kerstmis naar de Tweede Kamer. Een debat hierover wordt daardoor zo goed als onmogelijk gemaakt.’

Tegenovergestelde

Twee voorbeelden die precies het tegenovergestelde zijn van eerlijkheid, openbaarheid en controleerbaarheid van besluiten. Nieuw leiderschap is in 2021 in bestuurlijk Nederland een van de meest gebruikte woordcombinaties, laat het in 2022 de meest gekozen bestuursvorm in Nederland zijn.

Meer nieuws uit Opinie-Column

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.