RIVM: Tata Steel grootste bron kankerverwekkende pak’s en zware metalen in woonwijken rondom de fabriek

Na buitenspelen moeten kinderen in Wijk aan Zee goed hun handen wassen, stelde het RIVM al in 2019. Daarna zijn kraantjes verschenen bij de speeltuinen in het dorp.

Na buitenspelen moeten kinderen in Wijk aan Zee goed hun handen wassen, stelde het RIVM al in 2019. Daarna zijn kraantjes verschenen bij de speeltuinen in het dorp.© foto dirk-jan prins

Bart Vuijk
Wijk aan Zee

Tata Steel is de grootste bron van kankerverwekkende pak’s en zware metalen in de woonwijken rondom de staalfabriek. De registratie van die vervuiling door Tata Steel zelf klopt voor geen meter met de werkelijkheid. Dat stelt het RIVM ondubbelzinnig vast na uitgebreid onderzoek naar de bronnen van de giftige vervuiling in Wijk aan Zee, IJmuiden en Beverwijk.

Dat pak’s en zware metalen in de omgeving van de staalfabriek daar vandaan komen, lijkt een voor de hand liggende conclusie, maar het is er een waar Tata Steel zich zelf jarenlang tegen heeft verzet. Tata Steel heeft decennia lang volgehouden dat niet aangetoond kan worden dat de giftige vervuiling in de omgeving van de fabriek ook daadwerkelijk van het immense fabrieksterrein afkomstig is. ,,Er zit geen plakkertje op”, stelde een woordvoerder vorig jaar nog tegen deze krant. Het RIVM heeft er nu wel etiketjes op geplakt. Die wijzen allemaal onmiskenbaar in de richting van de staalfabriek.

(tekst gaat door onder de foto)

Het complex van Tata Steel.

Het complex van Tata Steel.© foto Dirk-Jan Prins

Omwonenden en journalisten werden door de fabriek gecorrigeerd als zij de giftige neerslag en vervuilde lucht in de omgeving van Tata in verband brachten met de fabriek. Vaak werd verwezen naar alternatieve vervuilingsbronnen, zoals scheepvaart en verkeer. Het RIVM heeft daar korte metten mee gemaakt in dit nieuwe rapport: er is inderdaad veel fijnstofneerslag door verkeer, maar dat komt óók van het Tata-terrein, met name van treinen. De scheepvaart levert nauwelijks een bijdrage aan vervuiling, zeker wat verder weg van het Noordzeekanaal.

Gezondheidsrapporten wisten vanaf de jaren tachtig tot afgelopen zomer de veelvuldige gezondheidsklachten bij omwonenden niet in verband te brengen met de fabriek. De GGD wilde Tata Steel vorig jaar niet noemen in een rapport over het feit dat in woonwijken onder de rook van de fabriek tot 50 procent meer longkanker voorkomt. De reeks RIVM-rapporten die het afgelopen jaar zijn gepubliceerd, leggen echter wel degelijk verband met de uitstoot van het Tata-terrein.

Verband gelegd

Deze verbanden zijn nu glashelder blootgelegd. In het zeer uitgebreide onderzoek is zowel naar het neergeslagen industriestof op de grond gekeken, als naar de samenstelling van luchtmonsters in de buurt van de fabriek. Hier heeft het RIVM verschillende rekenmodellen op losgelaten die aantonen dat de ongezonde neerslag en lucht van het fabrieksterrein komt. Alleen voor lood is niet precies te herleiden waar het vandaan komt, hoewel het RIVM zich realiseert dat Tata Steel de grootste looduitstoter van de IJmond is en tot voor kort zelfs van het hele land. De beschikbare meetgegevens schieten tekort om dit zware metaal duidelijk aan het staalcomplex te linken.

Duizend keer zoveel pak’s als Tata zelf opschrijft

Een zeer opmerkelijke conclusie van het RIVM is dat er een groot gat zit tussen de door Tata Steel zelf geregistreerde vervuiling en daadwerkelijke metingen. De fabriek is verplicht om jaarlijks een milieujaarverslag in te leveren bij Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. In deze verslagen staan volgens het RIVM veel lagere aantallen pak’s en zware metalen vermeld dan er daadwerkelijk op het fabrieksterrein worden uitgestoten. De rijksdienst stelt vast dat er zelfs tot duizend keer méér van sommige pak’s worden uitgestoten dan de fabriek opgeeft. Van zware metalen is dat een factor vijf tot vijftig keer meer.

(tekst gaat door onder de afbeelding)

Fijnstof in de gemeenten Beverwijk en Velsen komt vooral van Tata.

Fijnstof in de gemeenten Beverwijk en Velsen komt vooral van Tata.© (afbeelding uit het RIVM rapport)

Het RIVM verbindt hier geen conclusies aan, want dat is niet het doel van dit onderzoek geweest, zegt hoofdonderzoeker Janneke Elberse. Het ‘gat’ tussen de berekende vervuiling die Tata zelf opgeeft, en de daadwerkelijk aangetroffen hoeveelheden giftig stof, kan volgens het RIVM te maken hebben met ’onderschatting’, en ook met vervuilingsbronnen op het terrein die niet worden gemonitord. Mogelijke uitstoot van slakverwerkers Harsco en Pelt & Hooykaas is bijvoorbeeld niet in de milieujaarverslagen opgenomen.

’Slager die eigen vlees keurt’

De volgens Tata Steel ’berekeningen op basis van metingen’ in de milieujaarverslagen worden gemaakt door de eigen milieudienst van Tata Steel, de afdeling ’Health, Safety & Environment Monitoring’. Die afdeling is hiervoor gecertificeerd door de Raad voor Accreditatie. Ondanks dit certificaat vinden lokale milieubewegingen al jaren dat het er sterk op lijkt ’dat Tata Steel een slager is die zijn eigen vlees keurt.’

‘Diffuse bronnen’, zeg maar stof en gas dat niet uit schoorstenen komt, staan amper in de milieujaarverslagen vermeld. Dit maakt het voor het RIVM erg lastig om de bronnen van de vervuiling te achterhalen. Het RIVM adviseert de toezichthoudende provincie Noord-Holland om de wijze van luchtmetingen rondom het terrein aan te passen, om bronnen van vervuiling snel te kunnen identificeren en ook de invloed van de veelvuldige milieuincidenten (vorig jaar meer dan 1200) te kunnen meten. Die incidenten worden evenmin in de milieujaarverslagen meegenomen.

Lees ook: Toxicoloog: ’Tata Steel veroorzaakt kanker’

Voorts krijgt de provincie de aanbeveling om het RIVM tweemaal per jaar opnieuw onderzoek te laten doen om zo vast te stellen of door Tata Steel aangekondigde milieumaatregelen effect hebben.

Gezondheidsonderzoeken

Dit brononderzoek is het laatste in een serie van drie grote onderzoeken die het RIVM sinds begin 2019 nabij Tata Steel heeft verricht. In eerdere onderzoeken stond de gezondheid van omwonenden centraal. De onderzoeken begonnen na ophef over ’grafietregens’, stofwolken vanaf het Tata Steel-terrein die glimmendzwarte korrels achterlieten op woningen en die daar ook regelmatig in doordrongen. Omwonenden zijn zeer kritisch over de milieuprestaties van de fabriek. Weinigen hechten geloof aan de al in 2018 beloofde verbeterplannen van Tata in ’Roadmap 2030’ en het vervolg daarop; het RIVM heeft in eerder onderzoek vastgesteld dat het aantal pak’s in Wijk aan Zee sinds het eerste depositieonderzoek juist sterk is gestegen.

Waterstofstaal

Ook de ‘groen staal’-plannen, waarbij Tata aangeeft binnen acht tot tien jaar deels over te stappen op aardgas en later waterstof als schone brandstof voor het productieproces, worden door de omgeving van de fabriek en lokale milieubewegingen wantrouwend bekeken. Of die plannen kunnen doorgaan, is binnenkort onderwerp van bespreking in de Tweede Kamer. Er zijn vele miljarden aan subsidies nodig om de 104 jaar oude steenkoolgestookte staalfabriek over te laten stappen op waterstofstaal. Omwonenden vinden het veel te lang duren voordat zij wat merken van die vernieuwing.

Het volledige RIVM-rapport is hier te downloaden.

Meer nieuws uit IJmond

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.