’Hoe moeilijk ook, ga het gesprek aan over iemands suïcidale gedachten’

Annemarie de Jong
Amsterdam

„Deins er niet voor terug om naar iemands suïcidale gedachten te vragen. Geef iemand de kans om te delen wat er in zijn of haar hoofd zit. Dat kan heel erg helpen”, zegt Maryke Geerdink, klinisch psycholoog bij 113 Zelfmoordpreventie.

„Het is een mythe dat als je mensen vraagt naar die gedachten dat ze dan juist suïcidaal worden, of dat het erger wordt. Als je je zorgen om iemand maakt, maak dan tijd om contact te maken. Hoe moeilijk ook, ga dat gesprek met de ander aan. Het lijden wordt verlicht. Je kan het ook vragen; ’Help ik jou hiermee?’”

Klem

„Mensen met suïcidale gedachten denken vaak dat ze anderen tot last zijn. ’Ze zijn beter af zonder mij’. Of ze voelen zich klem zitten: ’ik kan geen kant meer op’, ’dit komt nooit meer goed’, ’er is geen uitweg’.

Lees ook: Je bent jong en ziet het leven soms niet meer zitten. ’Ik raakte steeds verder de weg kwijt’

Door iemand uit te nodigen er hardop over te praten, help je die persoon zijn gedachten te onderzoeken en toetsen: ’waar baseer je dat eigenlijk op?’ Zo kan iemand ontdekken dat die gedachten helemaal niet kloppen.”

Luisteren

Eerst luisteren, benadrukt Geerdink, kom niet meteen met oplossingen. „Vanuit de beste intenties zeggen we vaak ’maar je kunt toch heel goed voetballen’ of ’je hebt toch vrienden’ en ’op school gaat het zo goed’. We denken: ’dat zijn lichtpuntjes, dat is een reden om verder te gaan’. Maar je riskeert dat je de ander het gevoel geeft dat deze gedachten en gevoelens er niet mogen zijn. Dat kan soms het gevolg hebben dat iemand zich juist afsluit en denkt: ’ik mag die ander er niet mee lastigvallen’.”

Bij de ’Vraagmaartraining’ (vraagmaar.nl) van 113 Zelfmoordpreventie is online te leren hoe je het gesprek aangaat met iemand die aan zelfdoding denkt.

Ook na een periode zonder coronamaatregelen blijft het aantal jongeren met serieuze suïcidale gedachten onverminderd hoog. Ongeveer een op de zes jongeren denkt er over na een einde aan zijn leven te maken, blijkt uit recent onderzoek. Afgelopen zomer was er bovendien een opvallende stijging in het aantal zelfdodingen onder jongeren tot 30 jaar. In juni overleden 33 jongeren door zelfdoding, in augustus 34. Doorgaans gaat het gemiddeld om iets meer dan 20 gevallen per maand.

De druppel

Geerdink: „Bijna nooit is er één oorzaak voor zelfdoding. Het is vaak een samenspel van factoren, waarbij één situatie of omstandigheid de druppel kan zijn.”

Tot de risicogroep behoren vroegtijdige schoolverlaters, mensen uit de LHBTIQA+-gemeenschap en jongvolwassenen met psychische problemen, geldzorgen, relatieproblemen, verlies, of die prestatiedruk of eenzaamheid ervaren.

In vertrouwen

Ook de jongeren zelf moedigt Geerdink aan er met iemand over te praten. „Je bent niet de enige die met deze gedachten rondloopt. Neem iemand in vertrouwen, deel het. En als je niemand in je omgeving hebt om mee te praten, bel 113.”

Wat mensen met suïcidale gedachten kan helpen, is praten met iemand die hetzelfde heeft mee-gemaakt. „Iemand die het herkent, die ook zo diep in de put heeft gezeten, maar nu een paar stappen verder is en zodoende kan meedenken.”

Een jongere die er bovenop komt, kan een terugslag krijgen. „Je kunt niet voorkomen dat er tegenslag op je pad komt, maar je kunt wel leren daarmee om te gaan. Je weet dat je er de vorige keer ook doorheen bent gekomen.”

Filter

Intussen vergelijken jongeren zichzelf voortdurend met leeftijdsgenoten, zegt Geerdink. „Sociale media kunnen veel goeds brengen, maar er is een keerzijde. Mensen plaatsen berichten en foto’s waar ze tevreden over zijn en gooien er nog een filter overheen. Zo lijkt het alsof het bij de ander altijd beter, mooier en kleuriger is. Het beeld raakt vertekend. Je ziet niet dat anderen ook lijden en problemen hebben.”

Beschermen

Maryke Geerdink vindt het verstandig als jongeren die last hebben van het ’perfecte plaatje’ even niet op Facebook en Instagram kijken. „Vaak is dat de makkelijkste manier om je te beschermen tegen beelden van festivals en etentjes waar je bij had ’moeten’ zijn.” Hetzelfde geldt voor nieuws. „Nieuws gaat 24 uur per dag door. Bij veel berichtgeving helpt het niet je er druk over te maken. Je hebt er geen invloed op. Dus als het je teveel wordt, is het beperken van nieuws tot je nemen goed voor je rust.”

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem: chat via www.113.nl, bel 113 of bel gratis 0800-0113.

Meer nieuws uit Uitgelicht

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.