Buikpijn van Baas Bulderbast | column

Jolein de Rooij.© Foto Nikos Tsiokas

Jolein de Rooij

Een op de drie werknemers heeft wel eens te maken met een manager die het team kleineert of vernedert. Dat ontdekte vakbond CNV dankzij een enquête onder 2400 werkenden. Vijftien procent noemt de manager onvoorspelbaar en onberekenbaar, elf procent vindt dat op het werk een angstcultuur heerst.

Zo’n angstcultuur komt vaak van boven. Het onderkoelde gedrag van topmanagers - regelmatig in combinatie met een kort lontje - heeft grote invloed op de rest van de organisatie, vertelde trainer Leonie Stekelenburg me ooit. „Ze zijn gewend ’het hoofd koel te houden’ en scherp te focussen. Ze denken daardoor goed onder druk te presteren en rationeel te opereren, maar in werkelijkheid handelen ze naarmate de dag vordert steeds vaker vanuit hun reptielenbrein. Zo komen ze steeds strakker te staan. Zelf merken ze dat niet zo, maar hun omgeving wel.”

Hun gedrag werkt helaas aanstekelijk: „Als op de werkvloer weinig ruimte is om gas terug te nemen, verbinding te zoeken of je af te vragen wat nu wijs handelen is, rennen ook medewerkers als kippen zonder kop rond.”

Vaak ontwikkelt zich dan een angstcultuur die uiteindelijk voor niemand goed is, ook niet voor de organisatie. „In zulke organisaties schieten mensen relatief vaak in de overlevingsstand. Ze gaan harder werken, harder roepen of kruipen juist in hun schulp,’ zegt trainer Meike van Tilburg van hetzelfde trainings- en adviesbureau. „Omdat ze overdag alleen maar aan het rennen zijn, komen ze in hun vrije tijd niet of nauwelijks tot rust. Hierdoor krijgen ze thuis last van een kort lontje of slapen slecht.”

Verandering kan lastig zijn. Volgens Stekelenburg zijn het opmerkelijk genoeg vaak de dierbaren van topmanagers die het eerst aan de bel trekken. „Zij zeggen wél wat werknemers niet durven te zeggen. Maar vaak is een negatieve score uit een medewerkersonderzoek de directe aanleiding voor topmanagers om te willen veranderen.” Soms kan het een krantenpublicatie zijn.

Zullen we het beoordelingsgesprek daarom dit jaar gewoon eens omdraaien? De vragen uit de CNV-enquête vormen een mooi uitgangspunt: „Is jouw manager onvoorspelbaar en onberekenbaar? Bezorgt de sfeer op de werkvloer je stress? Ga je wel eens met buikpijn naar je werk?” Laat alle teamleden hierop antwoorden met ja, nee, of soms. Presenteer de scores aan je leidinggevende.

Het kan zijn dat die met oudbakken tegenargumenten komt, zoals dat de organisatie in de Champions League speelt en dat werknemers daarom tegen een stootje moeten kunnen. Laat je hierdoor niet afleiden en som rustig de verbeterpunten op: algemene problemen niet afwentelen op individuele werknemers, geen belangrijke informatie achterhouden, anderen niet aan het schrikken maken, en af en toe iets aardigs zeggen.

Afgesproken? Als de leidinggevende nu bruusk opstaat, zijn of haar stem verheft en met deuren begint te slaan: houd de eer aan jezelf en neem direct ontslag. Dat gedrag wilden we namelijk niet meer zien.

Jolein de Rooij is psycholoog en journalist. Ze verdiept zich vooral in het thema ’emoties op de werkvloer’. Daarover schrijft ze voor ons een wekelijkse column. Reageren?

Meer nieuws uit Opinie-Column

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.